Mae sero net yn un o brif flaenoriaethau y dau sefydliad  a mae CLlLC wedi gofyn i CPCC  i adolygu'r polisïau a'r arferion y mae awdurdodau lleol mewn gwledydd bach a rhanbarthau datganoledig eraill yn eu mabwysiadu i leihau allyriadau'r sector cyhoeddus ac annog newid ymddygiad yn y sector cyhoeddus a'r sector preifat.

Bydd CPCC yn dod â thystiolaeth, arbenigwyr ac adnoddau ynghyd i grynhoi hwyluswyr arfer gorau – ynghyd â rhwystrau allweddol i lwyddiant. Bydd yn nodi astudiaethau achos sy’n dangos ffyrdd o sicrhau newid yn y sectorau cyhoeddus a phreifat ac yn archwilio’r potensial ar gyfer cyllido mentrau sero net yn y sector preifat.

Dywedodd Cyfarwyddwr CPCC Steve Martin:

"Mae gweithio gyda llunwyr polisïau lleol i'w helpu i fynd i'r afael â rhai o'r heriau mwyaf sy'n wynebu Cymru yn rhan allweddol o’n gwaith fel Canolfan, ac rydym yn croesawu'r prosiect newydd hwn sy'n adeiladu ar ein perthynas â Chymdeithas Llywodraeth Leol Cymru ac yn ei chryfhau.

“Mae gan lywodraeth leol rôl hollbwysig i’w chwarae o ran arwain y newid i sero net. Ond mae cyfyngiadau ar gyllid cyhoeddus a’r angen i harneisio arbenigedd allanol i leihau allyriadau yn golygu bod ymgysylltu â’r sector preifat yn hanfodol.

“Rydyn ni’n edrych ymlaen at weithio’n agos gyda’n partneriaid yn CLlLC i helpu i gefnogi ymdrechion cynghorau i fynd i’r afael â’r argyfwng hinsawdd yn y ffordd fwyaf cost-effeithiol.”

Dywedodd y Cynghorydd Andrew Morgan OBE, Arweinydd CLllC:

“Newid yn yr hinsawdd yw her ddiffiniol ein hoes, ac mae llywodraeth leol wedi ymrwymo’n llwyr i gyflawni ei rôl i gyflawni’r uchelgais o gyflawni sector cyhoeddus sero net erbyn 2030. Dyna pam rydym yn edrych ymlaen, drwy Gymdeithas Llywodraeth Leol Cymru, i weithio’n agos gyda Chanolfan Polisi Cyhoeddus Cymru i’n cefnogi ar y daith honno. ~
“Mae gweithio ar y cyd yn allweddol i sicrhau pontio cyfiawn, a bydd arbenigedd ychwanegol y WCPP yn ategu gwybodaeth leol cynghorau Cymru yn fawr.”

Diwedd –

Fel rhan o fesurau diogelwch yn dilyn tirlithriad Tylorstown ym mis Chwefror 2020, gellir gweld data ynghylch lleoliad a chategoreiddio tomenni glo nas defnyddir bellach ar fapiau.

Dywedodd y Cynghorydd Andrew Morgan OBE, Arweinydd WLGA:

“Dylai cyhoeddi’r mapiau helpu i roi’r eglurder a’r tryloywder sydd eu hangen ar bobl ledled Cymru o ran y lleoliad ac unrhyw risgiau cysylltiedig a achosir gan domenni glo segur. Mae ein treftadaeth ddiwydiannol i’w gweld mewn rhannau helaeth o dirwedd Cymru, ac mae cynghorau wedi bod yn gweithio’n agos gyda Llywodraeth Cymru, Cyfoeth Naturiol Cymru a Llywodraeth y DU, fel rhan o’r Tasglu Diogelwch Tomenni Glo, i nodi’r safleoedd segur.

Rydym yn hynod ddiolchgar am y £44.4 miliwn sydd wedi’i ddarparu hyd at ddiwedd 2024-25 i gynghorau a phartneriaid i wneud gwaith cynnal a chadw ar hen domenni. Byddem yn annog y Gweinidog i barhau i drafod â Llywodraeth y DU am ateb ariannu tymor hwy a fydd yn sicrhau gwaith adfer parhaus, yn cynyddu cydnerthedd cymunedol ymhellach, ac yn helpu i fynd i’r afael ag effeithiau newid yn yr hinsawdd ar safleoedd tomenni glo yng Nghymru.”

DIWEDD –

Am y tro cyntaf erioed, mae Llywodraeth Cymru wedi gallu rhoi dadansoddiad o'r 2,456 o’r tomennydd glo sydd yng Nghymru, a’u rhannu yn ôl categori risg ac awdurdod lleol.

Cyhoeddwyd y data newydd mewn datganiad ysgrifenedig gan y Gweinidog Newid Hinsawdd, Julie James, yn gynharach yn y mis lle cadarnhaodd fod Llywodraeth Cymru wedi casglu'r data a'u rhannu gydag awdurdodau lleol a Fforymau Cydnerthedd Lleol i’w helpu i baratoi at argyfyngau.

Mae'r data'n dangos mai Castell-nedd Port Talbot sydd â'r nifer fwyaf o safleoedd gyda 607 ond mai Rhondda Cynon Taf sydd â’r nifer fwyaf o rai risg uwch, sef 75.

Mae safleoedd risg uwch yn dod o dan gategorïau C a D ac felly â’r potensial i beri risg yn hytrach na bod bygythiad byw sydd ar fin digwydd – mae'n golygu bod angen cynnal archwiliadau’n amlach.

Cyhoeddwyd yr wybodaeth cyn cynnal yr Uwchgynhadledd ar Ddiogelwch Tomennydd Glo y prynhawn yma, sy'n cyfarfod am y pedwerydd tro. Trafodir gwaith y Tasglu Diogelwch Tomennydd Glo, gan gynnwys mapio data, gwaith cynnal a chadw ac archwilio.

Bydd cyllid ar gyfer adfer tomennydd glo yn y tymor hir hefyd yn cael ei drafod yn yr uwchgynhadledd. Amcangyfrifir y bydd y gwaith o addasu, sefydlogi ac adfer hen domennydd glo i ddelio â gwaddol y diwydiant glo cyn datganoli yn costio o leiaf £500m i £600m dros y degawd a hanner nesaf. Mae Llywodraeth Cymru wedi pwysleisio'r angen bod buddsoddi’r rhan fwyaf o’r arian hwn yn y blynyddoedd nesaf, wrth i'r glaw ddwysáu a'r tymheredd gynyddu oherwydd y newid yn yr hinsawdd.

Dywedodd Mark Drakeford, Prif Weinidog Cymru:

Rydym yn cydnabod bod byw yng nghysgod tomen lo yn destun pryder i gymunedau ac rydym am sicrhau trigolion lleol bod llawer o waith yn cael ei wneud i’w gwneud yn ddiogel.

Mae trefn archwilio a chynnal a chadw ar waith, gydag archwiliadau gaeaf eisoes wedi cychwyn yn y tomennydd uwch eu risg. Rydym hefyd yn treialu technoleg i ddeall yn well symudiad y tir ar safleoedd risg uwch. Ond rydym yn gwybod y bydd y risgiau'n cynyddu wrth i’r hinsawdd newid ac mae’n hanfodol cael hyd i ateb tymor hir.

Mae’r safleoedd hyn yn dyddio o'r cyfnod cyn datganoli. Nid yw ein setliad ariannu yn cydnabod costau sylweddol, hirdymor adfer a thrwsio’r safleoedd. Mae’r Adolygiad Gwariant yfory yn gyfle i Lywodraeth y DU ddefnyddio ei phwerau ariannol i helpu cymunedau sydd wedi rhoi cymaint i Gymru a'r Deyrnas Unedig yn y blynyddoedd glofaol. Bydd pecyn buddsoddi i adfer y safleoedd hyn yn dangos sut y gall ein dwy lywodraeth gydweithio er lles y cymunedau rydym yn eu gwasanaethu.

Dywedodd y Cynghorydd Andrew Morgan (Rhondda Cynon Taf), Arweinydd Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru:

Mae gwaith yn cael ei gynnal yn rheolaidd i fonitro ac arolygu’r tomennydd glo i gadw llygad ar unrhyw risg o symudiad neu risg arall. Ond mae'r data hyn yn dangos bod angen buddsoddiad hirdymor sylweddol os ydyn ni am wneud yn siŵr bod gwaith atgyweirio angenrheidiol yn cael ei wneud – a hynny er mwyn inni sicrhau diogelwch y safleoedd hyn ledled Cymru.

Rwy'n falch bod Llywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU yn cymryd y mater hwn o ddifrif a’u bod wedi sefydlu Tasglu Diogelwch Tomennydd Glo i fapio'r gwaith sydd ei angen ar y cyd. Fodd bynnag, er gwaethaf llythyr trawsbleidiol ar y cyd a gymeradwywyd gan bob un o'r 22 o arweinwyr y cynghorau yng Nghymru yn gofyn am gyllid gan Lywodraeth y DU, mae'n siomedig bod Llywodraeth y DU - er rhoi rhywfaint o gymorth ariannol ar y cychwyn - wedi gwrthod ymrwymo hyd yma i raglen ariannu barhaus. Bydd angen rhaglen ariannu sefydlog i ddelio â'r mater etifeddol hwn sy'n dyddio’n ôl i gyfnod cyn datganoli. Mae'r Adolygiad o Wariant yn rhoi cyfle i Lywodraeth y DU roi rhywfaint o sicrwydd y mae mawr ei angen ar gymunedau sy'n dal i fyw dan gysgod eu hetifeddiaeth ddiwydiannol. Drwy gydweithio â phartneriaid, gan gynnwys Llywodraeth y DU, Llywodraeth Cymru a llywodraeth leol, ac o sicrhau buddsoddiad hirdymor, gallwn helpu i sicrhau ein bod yn diogelu'r safleoedd hyn rhag risgiau newid yn yr hinsawdd yn y dyfodol, gan atal trychinebau’r gorffennol rhag digwydd eto.

Ar ddydd Gwener, cadarnhaodd y Prif Weinidog gynlluniau i newid rheoliadau i ganiatáu teithio i safleoedd ailgylchu pan y cânt eu hail-agor yn y dyfodol. Tra bod y newid yma’n galluogi cynghorau i ail-agor safleoedd, mae nhw’n annhebygol o wneud hynny’n syth gan y bydd pob awdurdod yn penderfynu yn unigol os yw hi’n ddiogel i wneud hynny yn unol â’r sefyllfa yn eu hardal.

Bydd cynghorau yn hysbysu trigolion o unrhyw gynlluniau ac amserlen ar gyfer ail-agor ymhob ardal leol.

Ers cyflwyno’r cyfyngiadau, mae canolfannau ailgylchu wedi parhau i fod dan glo i leihau teithio diangen. Mae cynghorau yn dal i adolygu’r sefyllfa o hyd i hybu trigolion i gydymffurfio â’r mesurau.

Mae pob cyngor wedi cytuno ar set o griteria y bydd yn rhaid eu cwrdd cyn y gallant ystyried ail-agor unrhyw safleoedd ailgylchu yn ddiogel. Bydd yn rhaid i gynghorau fod yn fodlon:

• Bod lefel briodol o staff ar gael i weithredu’r cyfleusterau.
• Y gallai’r safleoedd gydymffurfio â gofynion iechyd a diogelwch llym, gan gynnwys glanweithdra, ymbellhau cymdeithasol â’r goblygiadau o ran rheolaeth traffig
• Bod Undebau Llafur yn cael eu ymgynghori i gytuno’r sail ar gyfer ailagor a gweithredu’r Canolfannau.

Dywedodd y Cynghorydd Andrew Morgan (Rhondda Cynon Taf), Arweinydd CLlLC:

“Ers cychwyn y cyfyngiadau, mae neges y llywodraeth wedi bod yn glir y dylwn ni i gyd aros adref, ar wahân i resymau cyfyngedig iawn.

“Tra bod y Prif Weinidog heddiw wedi cadarnhau cynlluniau i ganiatáu siwrneiau i ganolfannau ailgylchu, awdurdodau lleol unigol fydd yn gyfrifol am benderfynu pryd y bydd safleoedd yn gallu agor mewn ardaloedd lleol.

“Mae cynghorau yn gweithio ynghyd, gyda’r Heddlu, Llywodraeth Cymru â’r Undebau Llafur, i archwilio sut i deilwra cyfleusterau ar gyfer cydymffurfio gyda rheolau cyfredol o ran Coronafeirws.

“Diogelwch y cyhoedd a staff yw ein blaenoriaeth bennaf. Er y gwyddom bod rhai wedi profi anghyfleustra, rydyn ni’n benderfynol i sicrhau y bydd safleoedd ond yn ailagor pan mae’n ddiogel gwneud hynny, a phan y gall drigolion deimlo’n hyderus i’w defnyddio nhw eto.”

-DIWEDD-

Nodiadau i Olygyddion

• Cyhoeddodd y Prif Weinidog heddiw fân newidiadau i’r cyfyngiadau yng Nghymru. Darllenwch fwy yma: https://llyw.cymru/y-cyfyngiadau-coronafeirws-i-barhau-yng-nghymru
• Mae CLlLC wedi croesawu “dull pwyllog” y Prif Weinidog tuag at y cyfyngiadau: https://www.wlga.cymru/wlga-welcomes-first-minister-cautious-approach-to-lockdown-restrictions

Disgynnodd 6.5 modfedd o law yn y 48 awr rhwng hanner dydd ddydd Gwener a Sadwrn, gan achosi anhrefn sylweddol a pheryglus mewn sawl rhan o’r wlad. Dyma’r ail digwyddiad tywydd o’i fath mewn wythnos, wedi Storm Ciara yr wythnos diwethaf a effeithiodd ar rannau helaeth o Gymru.

Dywedodd y Cynghorydd Andrew Morgan (Rhondda Cynon Taf), Arweinydd CLlLC:

“Mae gweithwyr cyngor, ynghyd â chydweithwyr yn y Gwasanaethau Tân ac Achub, Cyfoeth Naturiol Cymru a’r gwasanaethau brys, wedi bod yn gweithio bob awr dros y penwythnos i ddelio â’r amodau tywydd eithriadol yr ydyn ni wedi eu gweld ymhob cwr o’r wlad. Am yr eildro mewn cymaint o wythnosau, mae gweithwyr cynghorau Cymru wedi dangos ymrwymiad clodwiw o ran dyletswydd i’r cyhoedd.

“Ynghyd â glanhau cylfatiau, clirio coed wedi disgyn, dosbarthu sachau tywod ac ymateb i argyfyngau, rydyn ni wedi gweld ein criwiau diflino yn mynd y filltir ychwanegol mewn canolfannau argyfwng, yn cadw gwasanaethau hanfodol ar agor, ac yn gwneud yn siwr ein bod ni i gyd yn saff. Hoffwn fynegi fy niolch diffuant iddyn nhw i gyd am eu gwaith yn ymateb i’r ddwy storm, ac am eu hymdrechion yn clirio wedi’r llanast.”

“Rydyn ni’n dal i weld effeithiau’r tywydd mewn sawl rhan o Gymru. Mae rhai ffyrdd yn parhau i fod ar gau, ac mae amodau gyrru yn parhau i fod yn beryglus mewn rhai ardaloedd. Gall trigolion ganfod mwy am y sefyllfa yn eu hardal leol trwy ymweld â gwefan eu cyngor neu ar gyfryngau cymdeithasol.

“Er ei bod yn rhy gynnar i asesu’r difrod sydd wedi’i achosi yn llawn, mae’n debygol iawn o fod yn sylweddol. Bydd CLlLC yn gweithio’n agos ac yn gyflym gyda Llywodraeth Cymru i archwilio pa help sydd ar gael i gynghorau ar gyfer cefnogi ymdrechion i adfer ac ailadeiladu.”

-DIWEDD-