“Ar ran CLlLC a llywodraeth leol, hoffwn fynegi fy ngwerthfawrogiad diffuant o’r arweinyddiaeth ragorol a’r ymroddiad diwyro y mae Mark Drakeford wedi’u dangos yn ystod ei gyfnod fel Prif Weinidog.

“Trwy gydol ei amser yn y swydd, mae Mark wedi llywio Cymru drwy gyfnod heriol - dim byd dyfnach na phandemig Covid-19. Mae wedi hyrwyddo achos llywodraeth leol yn gyson; mae wedi cydnabod ei rôl ganolog wrth lunio ein cymunedau ac wedi dangos ei werthfawrogiad cyson o werth a phwysigrwydd gwasanaethau lleol.

“Mae dull cydweithredol y Prif Weinidog, sy’n amlwg yn ei berthynas waith gadarnhaol â CLlLC, wedi bod yn allweddol wrth feithrin deialog adeiladol a datblygu nodau a rennir. Roedd ei anerchiad craff yng Nghynhadledd Flynyddol CLlLC ddiweddar yn atseinio ag arweinwyr llywodraeth leol ledled Cymru, a rhoddodd enghraifft arall eto o’i ymrwymiad i ymgysylltu a phartneriaeth sydd wedi bod yn gonglfaen i’n hymdrechion ar y cyd.

“Bydd ei etifeddiaeth o wasanaeth i Gymru yn parhau, ac edrychwn ymlaen at adeiladu ar y seiliau cadarn ar gyfer cysylltiadau rhwng llywodraethau lleol a Chymru er mwyn ein holl gymunedau. Hoffem ddiolch yn ddiffuant i Mark am ei ymdrechion diflino a’i gyfraniad amhrisiadwy i’n cenedl.”

Etholwyd y Cynghorydd David fel Arweinydd Pen-y-bont ar Ogwr am y tro cyntaf ym mis Hydref 2016 a daeth yn aelod o Gabinet yr awdurdod am y tro cyntaf yn 2012. Ers 2019, mae wedi gweithredu fel Llywydd CLlLC ac mae hefyd wedi cyfrannu’n fawr at waith y Gymdeithas fel ei Llefarydd dros Iechyd a Gofal Cymdeithasol, ac yn flaenorol fel Llefarydd Addysg. Ym mis Mehefin 2022, cafodd ei anrhydeddu ag OBE gan y diweddar Frenhines Elizabeth II i gydnabod ei ymdrechion.

Dywedodd y Cynghorydd Andrew Morgan OBE, Arweinydd CLlLC:

“Dros nifer o flynyddoedd, mae’r Cynghorydd Huw David wedi gwneud cyfraniad sylweddol i waith llywodraeth leol ac mae’n cael ei barchu gan ei holl gyfoedion ledled Cymru, yn ogystal â llawer o partneriaid. Fel Llefarydd dros Iechyd a Gofal Cymdeithasol, mae Huw wedi dangos yn gyson ei angerdd dros amddiffyn pobl agored i niwed a sicrhau mynediad at ofal i’r rhai sydd ei angen. Nid oedd hyn ar unrhyw adeg yn fwy amlwg nag yn ystod y pandemig Covid, wrth i Huw achub ar bob cyfle i gyflwyno’r achos dros wasanaethau lleol a llesiant gweithwyr gofal.

“Mae agwedd ddiarfog a charedig Huw wedi bod yn nodwedd allweddol yn ystod ei gyfnod fel Llywydd CLlLC sydd wedi ennill ymddiriedaeth cydweithwyr o bob rhan o Gymru a ledled y DU. Drwy gydol y cyfnod hwn, mae wedi dangos gwir arweiniad ac ymroddiad wrth eiriol dros lywodraeth leol. Mae ei waith diflino dros wasanaethau lleol ar lefel genedlaethol yn cyd-fynd yn unig â’i gyfraniad mawr a’i falchder yn ei gymuned ym Mhen-y-bont ar Ogwr.

“Er gwaethaf y newyddion heddiw, rwy’n hyderus y bydd y Cynghorydd David yn parhau â’i waith diflino yn ei gymuned. Ar ran arweinwyr ledled Cymru a staff CLlLC, hoffwn ddiolch yn ddiffuant i Huw am ei gyfraniad i lywodraeth leol dros nifer o flynyddoedd. Ac fel ffrind a chydweithiwr, dymunaf y gorau iddo ar gyfer y dyfodol.”

Mewn Datganiad Ysgrifenedig heddiw, amlinellodd y Gweinidog dros Gyllid a Llywodraeth Leol ymrwymiadau i dalu llai o grantiau penodol a gwneud gwelliannau i'r system dalu grantiau, ygnhyd a lleihau beichiau gweinyddol ar awdurdodau lleol. 

Dywedodd y Cynghorydd Andrew Morgan, Arweinydd CLlLC:

“Rydyn ni’n croesawu’n fawr y datganiad gan y Gweinidog heddiw sy’n cryfhau rol llywodraeth leol fel partner ymddiriedig o fewn llywodraethiant Cymru

“Ers tro bellach, mae llywodraeth leol wedi bod yn gwneud yr achos ar gyfer mwy o hyblygrwydd mewn gweinyddu a rheoli grantiau, Bydd cael gwared o fiwrocratiaeth diangen yn helpu i godi pwysau sydd ar gynghorau a fydd, yn ei dro, yn eu helpu i ganolbwyntio ar ddarparu dros gymunedau.”

"Mae cydweithrediad parod y Gweinidog wedi cael ei wir werthfawrogi gennym ni, yn ogystal a’i hymagwedd adeiladol tuag at weithio mewn partneriaeth. Edrychwn ymlaen i barhau’r cydweithio ffrwythlon gyda Llywodraeth Cymru, yn seiliedig ar set newydd o egwyddorion.”

Dywedodd y Cynghorydd Andrew Morgan (Rhondda Cynon Taf), Arweinydd CLlLC:

““Hoffwn longyfarch Liz Truss heddiw ar ddod yn Brif Weinidog newydd y DU. Wrth iddi ymgymryd â'r awennau, mae llywodraeth leol eisiau gweithio ochr yn ochr â'i gweinyddiaeth newydd a Llywodraeth Cymru i helpu ein cymunedau anghenus. Rhaid gweithredu ar fyrder heb oedi. Mae cartrefi, busnesau, a'n gwasanaethau lleol yn cael eu gwthio fel erioed o'r blaen. Bydd y Prif Weinidog newydd yn cael ei barnu ar ei gweithredoedd yn y dyddiau a'r wythnosau i ddod.

“Mae'n hollbwysig bod y cyllid angenrheidiol yn cael ei ddaparu ar unwaith o San Steffan i Gymru i warchod gwasanaethau lleol, busnesau, a chymunedau dros y misoedd anodd i ddod."

Dywedodd y Cynghorydd Mark Pritchard (Wrecsam), Arweinydd Grŵp Annibynnol CLlLC:

“Dros y blynyddoedd diwethaf, mae llywodraeth leol yng Nghymru wedi cael perthynas dda gyda llywodraeth y DU a rydyn ni’n edrych ymlaen i weithio yn yr un modd yn y dyfodol. Ynghyd â Llywodraeth Cymru, rhaid i’r gwaith partneriaethol hwnnw barhau fel ein bod yn gallu gweithio gyda’n gilydd trwy’r amseroedd anodd yma. Fel erioed, mae cynghorau yn parhau yn ddiarbed i gefnogi ein cymunedau. Ond mae yna feini tramgwydd cyllidebol aruthrol i’w goresgyn. Gofynnwn i’r Prif Weinidog newydd i helpu a chefnogi cymunedau ar draws Cymru trwy leihau’r pwysedd ar wasanaethau lleol hanfodol.”

Dywedodd y Cynghorydd Llinos Medi (Ynys Môn), Arweinydd Grŵp Plaid Cymru CLlLC:

“Tra fy mod i’n llongyfarch Liz Truss ar ddod yn Brif Weinidog newydd y DU, does dim modd gorbwysleisio graddfa’r her i wasanaethau cyhoeddus. Mae trigolion yn dibynnu ar wasanaethau hanfodol megis ysgolion a gofal cymdeithasol pob dydd, ac yn edrych i ni am atebion. Rydyn ni eisiau i’n cynghorau i barhau i fod yno i’n cymunedau i’w tywys a’u cefnogi nhw. Ond mae angen cefnogaeth ar fyrder gan San Steffan i helpu i gwrdd â phwyseddau cyllidebol aruthrol. Rhaid i’r Prif Weinidog newydd weithredu ar unwaith i helpu cynghorau i helpu cymunedau.”

-DIWEDD-

Rydym i gyd yn rhy gyfarwydd â’r gamdriniaeth yr ydym yn ei gweld yn ein mewnflychau e-bost, ar ein negeseuon ar y cyfryngau cymdeithasol neu’n ei gweld neu’n ei chlywed ar ein strydoedd, neu’n waeth na hynny, yn ein cartrefi.  

Fe ddylai gwleidyddiaeth ganolbwyntio ar ffeithiau a thrafodaeth barchus am wahaniaethau o ran polisi neu flaenoriaethau, nid sarhad neu anoddefgarwch, camwybodaeth neu gasineb at fenywod, gwahaniaethu neu rwyg.

Rydym wedi ymrwymo i ddenu mwy o bobl amrywiol i ystyried sefyll ar gyfer etholiad, mae angen i ni roi tawelwch meddwl a chefnogi’r ymgeiswyr hynny sy’n newydd i fywyd democrataidd, y rhai hynny sy’n ymwybodol eu bod yn y lleiafrif neu sydd eisoes wedi profi gwahaniaethu.

Mae etholiadau’r cyngor yn ymwneud â phobl sydd eisiau cyfrannu a sydd eisiau gwneud gwahaniaeth cadarnhaol i’n cymunedau.

Gwaetha'r modd, rydym ni'n gweld nifer gynyddol o gynghorwyr ac ymgeiswyr yn cael eu cam-drin, eu bygwth a'u dychryn.

Yn ogystal â bod yn gwbl annerbyniol, mae'r ymddygiad hwn yn tanseilio egwyddorion rhyddid barn, ymgysylltu democrataidd a thrafod.

Rydym ni'n ymdrechu i drin pawb â chwrteisi, caredigrwydd a pharch ac, fel arweinwyr, rydym ni'n sefyll gyda'n gilydd i alw am roi diwedd ar gam-drin, brawychu ac aflonyddu o unrhyw fath. Mae hyn yn arbennig o berthnasol wrth i ni gychwyn ar y cyfnod allweddol cyn yr etholiadau llywodraeth leol ym mis Mai.

Rydym ni'n addo cymryd rhan mewn ymgyrch etholiadol deg sy'n seiliedig ar ymgyrchu cadarnhaol a theilyngdod, yn hytrach nag ymosodiadau personol a difenwol yn erbyn unigolion.

Rydym ni'n annog pob aelod etholedig a phob ymgeisydd yn yr etholiad sydd ar y gweill i wneud yr un peth. Yn ogystal, fe fyddwn ni'n amlygu'n gyhoeddus unrhyw ymddygiad amhriodol o'r fath ac ni fydd unrhyw oddefgarwch o ran cam-drin.

Mae gan bob un ohonom ni'r hawl i gyflawni ein dyletswyddau dinesig heb ofni ymosodiad neu gamdriniaeth.

Mae unrhyw ymddygiad amhriodol – naill ai ar lafar, yn gorfforol neu'n ysgrifenedig ar y cyfryngau cymdeithasol – yn gwbl annerbyniol, a bydd camau'n cael eu cymryd os bydd angen.

Byddwch yn garedig ac yn deg ym mhopeth rydych chi'n ei ddweud ac yn ei wneud.

-DIWEDD-

Rydym oll yn ymwybodol o’r sefyllfa bresennol yn ein siambrau cyngor, mae’r cynghorwyr yn tueddu bod yn ddynion, yn wyn ac yn hŷn na’r dyn neu’r fenyw cyffredin ar y stryd.  

Dim ond 28 y cant o gynghorwyr Cymru, a chwech arweinydd allan o 22 sy'n fenywod, mae hyn yn cynrychioli canran ddiflas o isel.  

Ymhellach i hyn dim ond 11% o gynghorwyr sy’n anabl, a dim ond 1.8 y cant sy’n dod o gefndiroedd du neu leiafrifoedd ethnig.  

Mae angen i gynghorau edrych yn debycach i'r cymunedau y maent yn eu gwasanaethu, a dylai cymunedau cael eu cynrychioli gan benderfyniadau lleol. Mae ymchwil wedi dangos yn glir nad yw pawb o’r un farn, ac mae’r penderfyniadau gorau'n cael eu gwneud pan fydd ystod o leisiau'n cael eu cynrychioli. 

Felly, dylai unrhyw un sy'n poeni am gynwysoldeb a democratiaeth leol fod yn gweithio’n galed i sicrhau bod rhwystrau'n cael eu goresgyn i sicrhau cynnydd. 

Dyna pam mae Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru (CLlLC) wedi ymgymryd â nifer o gamau ac ymrwymiadau uchelgeisiol a fwriedir i sbarduno newid a hyrwyddo amrywiaeth mewn democratiaeth. Mae'r rhain yn cynnwys, annog pob plaid wleidyddol i ymrwymo i wella amrywiaeth yn rhagweithiol, cefnogi'r defnydd o gwotâu gwirfoddol, ac annog pob cyngor i ymrwymo i ddatganiad 'Cynghorau Amrywiaeth', i ddangos ymrwymiad cyhoeddus clir. 

Rydym hefyd wedi sefydlu gwefan 'Byddwch yn Gynghorydd', gydag e-ddysgu, cyngor, fideos ac astudiaethau achos, ac mae cynghorau wedi datblygu cynlluniau gweithredu lleol ac yn ymgymryd â gwaith ymgysylltu lleol â phartneriaid. Mae'r rhain yn gamau gweithredol blaengar a fydd, gyda'i gilydd, yn cefnogi arweinwyr gwleidyddol mwy amrywiol. 

Mae'r cynnydd yn dibynnu ar weithredu ar y cyd ac mewn partneriaeth ag eraill, ac mae CLlLC yn gweithio'n agos ag awdurdodau lleol ym Mhrydain, LGA yn Lloegr, Alban (COSLA) a Gogledd Iwerddon (NILGA) i ymgyrchu dros fwy o amrywiaeth mewn democratiaeth. 

Rydym wedi croesawu gwaith a wnaed gan Lywodraeth Cymru i ddileu rhwystrau a gwella mynediad i sefyll i gynghorau.

Cyflwynwyd deddfwriaeth i wneud y ddarpariaeth barhaol ar gyfer cyfarfodydd cyngor o bell, yn dilyn ei mabwysiadu'n llwyddiannus yn ystod y pandemig. Mae Cronfa Mynediad i Swydd Etholedig newydd hefyd wedi'i lansio'n ddiweddar, i gefnogi pobl anabl sy'n sefyll mewn etholiad. 

Mae diwygiadau Llywodraeth Cymru yn golygu bod gan gynghorwyr yng Nghymru hawl i ddarpariaethau absenoldeb teuluol yn gyfartal â gweithwyr cyhoeddus, a thaliadau am gostau cyfrifoldebau gofalu, tra bod rhannu swyddi yn caniatáu mwy o hyblygrwydd i bobl ymgymryd â swyddi uwch. 

Un o'r prif rwystrau i newid yw'r cynnydd mewn cam-drin a bygwth ffigurau cyhoeddus. Nid yn unig y mae'r duedd hon yn effeithio ar ddiogelwch unigolion a'u teuluoedd, ond mae hefyd yn atal pobl rhag cymryd rhan mewn gwleidyddiaeth, yn enwedig menywod a phobl o gymunedau pobl dduon a lleiafrifoedd ethnig.   

Mae CLlLC yn gweithio'n agos gyda'r LGA, COSLA a NILGA ar ymgyrch Sifiliaeth mewn Bywyd Cyhoeddus i gefnogi unrhyw gynghorydd a allai fod wedi cael eu cam-drin, ac i sefyll yn erbyn bygythiadau cynghorwyr. 

Mae bod yn gynghorydd ymhell o fod yn rôl hawdd, ond mae'n rhoi boddhad mawr. Gallwch wneud pethau. Gallwch roi llais i'r rhai sydd ddim yn codi eu llais yn aml.  Gallwch wneud gwahaniaeth go iawn i fywydau pobl. 

Mae’n fater i bob un ohonom annog pobl o bob cefndir i deimlo y gallent wneud newid yn eu cymunedau drwy sefyll yn yr etholiadau lleol. 

Ewch i wefan 'Byddwch yn Gynghorydd' CLlLC. Ceir mwy o wybodaeth am sifiliaeth ym mywyd cyhoeddus ar wefan yr LGA

Dywedodd y Cynghorydd Andrew Morgan (Rhondda Cynon Taf), Arweinydd CLlLC:

“Mae staff gweithgar iechyd a gofal cymdeithasol wedi bod yn arwyr yng Nghymru yn ystod y pandemig. Dyna pam fod y sylwadau yma mor anffodus a sarhaus i’r gweithlu sydd wedi cael ei wthio i’r eithaf. Un o gonglfeini’r 18 mis diwethaf yw partneriaeth, sy’n gwneud y sylwadau yma hyd yn oed yn fwy siomedig.

Fel sydd wedi dod yn berffaith glir i ni i gyd, mae gweithwyr gofal ymroddgar yn parhau i fynd y filltir ychwanegol i ofalu am y rhai mwyaf bregus yn ein cymdeithas, ac yn sicr nid ydyn nhw am gael eu pregethu gan unigolion di-wyneb sy’n cael eu gyrru gan elw.

“Mi ddown ni drwy’r argyfwng gyda’n gilydd a bydd cynghorau lleol yn parhau i weithio gyda’i holl bartneriaid o fewn iechyd a’r sector wirfoddol, ynghyd â phartneriaid ymroddgar, adeiladol yn y sector annibynnol. Rydyn ni hefyd wedi ymrwymo i helpu i wireddu uchelgais Llywodraeth Cymru i ail-gydbwyso’r sector gofal cymdeithasol, darparu’r Cyflog Byw Go Iawn, cael gwared o elw fel cymhelliad mewn gwasanaethau plant, a chanolbwyntio ar gwrdd ag anghenion gofal cymdeithasol a gwella llesiant y rhai mwyaf bregus yn ein cymdeithas.”

-DIWEDD –

“Mae hi’n 25 mlynedd yr wythnos hon ers sefydlu ein 22 o awdurdodau unedol a CLlLC.”

“Fel arfer, fe fydden ni wedi dathlu’r achlysur gyda rhyw fath o ddathliad. Ond ni fyddai hynny wedi bod yn briodol gan ein bod ni wedi nodi carreg filltir fwy lleddf a phwysicach, wrth nodi blwyddyn ers y clo cyntaf.

“Mewn cyfnod pan fo’n cymunedau a thrigolion ledled y wlaf mewn gwewyr o achos y pandemig, dyma amser i gydnabod yn hytrach na dathlu.

Rydyn ni’n cydnabod y cyfraniad hollbwysig mae cynghorau wedi ei wneud i’n cymunedau a’n gwlad.”

“Y cannoedd ar filoedd o swyddi y mae cynghorau wedi eu creu neu eu harbed.”

“Y cenedlaethau a’r cannoedd ar filoedd o bobl ifanc sydd wedi cael eu haddysgu a’u hyfforddi.”

“Y degau o filoedd o bobl fregus yn ein cymdeithas sydd wedi derbyn gofal neu wedi eu cartrefi gan ein cynghorau.”

“Y cymunedau ar hyd a lled Cymru sydd wedi cael eu hadfywio.”

“Y cannoedd o wasanaethau sydd wedi cael eu darparu gan gynghorau i bawb yn ein cymdeithas - pob un diwrnod, pob un blwyddyn am chwarter canrif.”

“Hyd yn oed yn bwysicach, rydyn ni’n cydnabod ac yn rhoi diolch i’r ased mwyaf sydd gan llywodraeth leol: ei phobl. Cynghorwyr ac, yn arbennig, ein sawl miloedd o weithwyr cydwybodol, penigamp sydd eleni wedi mynd uwchlaw a thu hwnt i’r galw ac wedi bod ar reng flaen yr ymateb i’r argyfwng.”

“Fe wnaeth ein cynghorau ail-flaenoriaethu ac ail-strwythuro gwasanaethau, ac adleoli miloedd o staff dros nos. Bu i’n cynghorau barhau i ymateb wrth i’r pandemig waethygu trwy’r gaeaf.”

“Yn fwy nag erioed, mae’r llywodraeth a chymunedau wedi troi atom ac wedi dibynnu arnom ni. Heb ein gweithlu ardderchog, ni fyddai dim o hyn wedi bod yn bosib. Mae’n cynghorau wedi eu lleoli yn unigryw wrth galon ein cymunedau. Nhw yw’r porth cyntaf am gymorth i’r rhai mwyaf bregus neu’r rhai sydd angen cefnogaeth neu sicrwydd. Wrth ymateb i’r argyfwng, mae nhw wedi mwy nag arddangos gallu cynghorau i ymateb waeth beth fo eu maint, ac wedi atgyfnerthu safbwynt CLlLC ar bwysigrwydd sybsidiaredd a lleoliaeth, gydag aelodau etholedig a’r gweithlu wedi eu gwreiddio yn eu cymunedau lleol.”

“Wrth adlewyrchu ar 25 mlynedd o lywodraeth leol yng Nghymru, rydyn ni’n cydnabod ymroddiad ac arweiniad yr aelodau etholedig sydd wedi cynrychioli, gwasanaethu a chefnogi eu cymunedau trwy Gymru gyfan, a rydyn ni’n ymfalchïo ac yn talu teyrnged i’n gweithlu am eu tosturi, ymroddiad, proffesiynolrwydd, a’u gwasanaeth cyhoeddus yn enwedig yn ystod y 12 mis diwethaf – y cyfnod mwyaf heriol y mae’n cymunedau a’n gwlad wedi ei wynebu mewn cenedlaethau.”

Ar ddydd Gwener, ar drothwy Diwrnod Rhyngwladol y Menywod, cymeradwywyd cyfres o argymhellion nodedig gan weithgor traws-bleidiol, sy’n cynnwys defnyddio cwotau gwirfoddol, targedau lleol, a datganiadau gan gynghorau o fod yn ‘Gynghorau Amrywiol’.

Dywedodd y Cynghorydd Mary Sherwood (Abertawe), Cyd-Gadeirydd y Gweithgor a Chyd Lefarydd CLlLC dros Gydraddoldebau, Diwygio Budd-daliadau a Gwrth-Dlodi:

“Rwy’n falch o adroddiad y gweithgor a’r ymrwymiad clir gan Gyngor CLlLC i wneud gwahaniaeth go iawn yn yr etholiadau nesaf. Bu gweithredu yn y gorffennol i ddenu ystod gwahanol o ymgeiswyr, a mwy o fenywod, ond mae’r cynnydd yn dal i fod yn araf gyda’r mwyafrif o aelodau etholedig mewn siambrau cyngor yn parhau i fod yn ddynion gwyn canol oed.

“Mae hyn yn fwy na dim ond sicrhau bod ein siambrau cyngor yn ymddangos ac yn ymddwyn fel y bobl mae nhw’n eu cynrychioli; dengys yr ymchwil i gyd fod penderfyniadau sy’n cael eu cymryd gan bobl ag ystod eang o brofiadau bywyd amrywiol yn arwain at ddeilliannau gwell. Rydyn ni i gyd yn gytûn bod angen i ni wneud llawer mwy a mynd ymhellach os ydyn ni am weld newid go iawn.”

Dywedodd y Cynghorydd Susan Elsmore (Caerdydd), Cyd Lefarydd CLlLC dros Gydraddoldebau, Diwygio Budd-daliadau a Gwrth-Dlodi:

“Tra fod etholiadau’r Senedd ymhen deufis yn hawlio’r sylw ar hyn o bryd, rydyn ni’n edrych tuag at yr etholiadau lleol nesaf yn 2022 a’r hyn sydd yn rhaid i ni ei wneud i sicrhau newid.

“Mae gennym ni lawer o waith i’w wneud dros y 14 mis nesaf a byddwn ni’n gweithio gyda phartneriaid lleol a chenedlaethol i ymgysylltu ac i annog pobl o grwpiau tan-gynrychioledig i ystyried sefyll mewn etholiad. Rydyn ni hefyd angen cefnogi ymgeiswyr trwy’r hyn sydd yn aml yn gallu bod yn broses frawychus a chymhleth. Rydyn ni felly yn galw ar yr holl bleidiau gwleidyddol i wneud mwy i sicrhau fod eu prosesau dethol mor hyblyg â phosib.

Dywedodd y Cynghorydd Huw David (Penybont ar Ogwr), Llywydd CLlLC:

“Mae’r ymrwymiadau a wnaed gan Gyngor CLlLC ynghylch amrywiaeth mewn democratiaeth yn mynd i galon gwerthoedd CLlLC. Dyw ein siambrau cyngor na chwaith Gyngor y CLlLC ei hun ddim mor amrywiol neu mor gynrychiadol a’n cymunedau fel y gallant a dylien nhw fod. Mae ffordd hir gennym ni i’w theithio o hyd, ond dylai’r ymrwymiadau yr ydyn ni wedi eu gwneud a’r gweithredoedd yr ydyn ni’n galw ar gynghorau, pleidiau a phartneriaid i’w hymgymeryd helpu i sicrhau bod ein cynghorau yn fwy amrywiol yn 2022.”

Yn y cyfarfod ddydd Gwener (5 Mawrth), cytunodd Cyngor CLlLC:

•  I annog yr holl bleidiau gwleidyddol, trwy Grwpiau Gwleidyddol CLlLC, i ymrwymo i weithgareddau rhagweithiol wedi’i cydlynu i wella amrywiaeth o fewn democratiaeth llywodraeth leol;
• safbwynt ffurfiol yn galw am gyflwynu grantiau ailsefydlu i’r holl gynghorwyr a deiliaid cyflog uwch;
• i annog cynghorwyr i hawlio unrhyw lwfansau neu gostau angenrheidiol;
• i annog datganiad gan gynghorau yng Nghymru erbyn Gorffennaf 2021, ar ddod yn ‘Gynghorau Amrywiol’; i:
  • Ddarparu ymrwymiad cyhoeddus, clir i wella amrywiaeth;
  • Arddangos diwylliant agored a chroesawus i bawb;
  • Ystyried aildrefnu amseroedd cyfarfodydd cyngor a chytuno ar gyfnodau toriad i gefnogi cynghorwyr gydag ymrwymiadau eraill; ac
  • I amlinellu cynllun gweithredu erbyn etholiadau lleol 2022.
• Y dylai cynghorau osod targedau i fod yn gynrychiadol o’r cymunedau y mae nhw’n eu gwasanaethu erbyn yr etholiadau nesaf;
• I gefnogi’r defnydd o gwotâu gwirfoddol ar gyfer yr etholiadau lleol nesaf, ac
• I’r GLlLC adolygu’r defnydd o gwotâu gwirfoddol yn dilyn yr etholiadau lleol nesaf.

Mae CLlLC eisoes yn gweithio gyda Llywodraeth Cymru a phartneriaid ar hybu a chefnogi mwy o amrywiaeth, gan gynnwys y wefan Byddwch yn Gynghorydd, rhaglen fentora, ymrwymiad i gefnogi’r ymgyrch Gwareiddra mewn Bywyd Cyhoeddus a phecyn eang o hyfforddiant, datblygu a chefnogaeth i gynghorwydd newydd etholedig. Lanswyd Cronfa Mynediad at Sefyll Mewn Etholiad gan Lywodraeth Cymru yn ddiweddar hefyd, i gefnogi pobl anabl i sefyll am rolau etholedig.

Gellir cyrchu’r adroddiad am Amrywiaeth mewn Democratiaeth Leol gan Gyngor CLlLC yma.

-DIWEDD-

Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru (CLlLC) yw’r corff sy’n cynrychioli’r 22 cyngor yng Nghymru, ac mae arweinwyr cyngor wedi gosod sut y gall y Llywodraeth Cymru nesaf a’r Senedd bweru awdurdodau lleol i adfywio ac ailadeiladu gwasanaethau cyhoeddus, cymunedau a’r economi wedi COVID-19.

Mae llywodraeth leol yn galw ar Senedd a Llywodraeth Cymru y dyfodol i fuddsoddi mewn gwasanaethau lleol, ymddiried mewn arweinyddiaeth leol ac i hybu atebion lleol i helpu i ddarparu blaenoriaethau cenedlaethol.

Byddai ffocws ar wasanaethau ataliol, gyda mwy o hyblygrwydd i ymateb i anghenion lleol, yn gallu pweru cynghorau i:

• Hybu llesiant a chymunedau iachach, mwy cynaliadwy a bywiocach
• Gwella deilliannau i blant a phobl ifanc a dysgwyr
• Darparu gwasanaethau gofal cymdeithasol cynaliadwy o safon i’r dyfodol
• Creu tai o ansawdd a chymunedau mwy diogel i bobl weithio a byw ynddyn nhw, a
• Chefnogi twf cynaliadwy, cynhwysol ac adferiad ‘gwyrdd’ wedi COVID

Dywedodd y Cynghorydd Andrew Morgan (Rhondda Cynon Taf), Arweinydd CLlLC:

“Mae CLlLC wedi cyhoeddi ‘Maniffesto dros Leoliaeth’ ar gyfer etholiadau’r Senedd. Mae arweinwyr a chynghorwyr yn barod wedi helpu i siapio polisi pleidiau ac i ddylanwadu ar faniffestos eraill sy’n amlygu ar hyn o bryd, ond mae’r Maniffesto dros Leoliaeth yn atgyfnerthu ac yn crynhoi prif flaenoriaethau CLlLC ac yn hybu’r egwyddor o sybsidiaredd.”

“Ein cynghorau yw’r glud sy’n tynnu ein cymunedau at eu gilydd. Mae nhw’n gwneud gwaith eithriadol yn darparu tai a chefnogi teuluoedd, yn gofalu ac amddiffyn pobl fregus, yn addysgu ac yn sgilio’r gweithlu, ac yn edrych ar ôl ein hamgylchedd. Gyda’r rhyddid, hyblygrwydd a’r adnoddau angenrheidiol, gall cynghorau wneud hyd yn oed yn fwy i greu cymunedau ffyniannus a gwydn.”

“Eleni’n fwy nag erioed, rydyn ni wedi gweld llywodraeth leol ar ei orau. Trwy gydol yr ymateb i’r argyfwng, mae cymunedau wedi troi yn reddfol tuag at eu cynghorau am gyngor, cefnogaeth ac arweiniad. Bydd rôl cynghorau hyd yn oed yn fwy allweddol i helpu i ailadeiladu ein cymunedau sydd wedi cael eu taro’n galed gan yr argyfwng.”

-DIWEDD-

Cliciwch yma ar gyfer Senedd 2021: Maniffesto ar gyfer Lleoliaeth

Mae’r Bil yn un o ddim ond dau sydd yn cael eu hystyried gan y Senedd yn ystod yr argyfwng COVID 19, gyda’r pandemig wedi dangos pa mor bwysig ydi cynghorau o fewn eu cymunedau ac fel darparwyr gwasanaethau cyhoeddus craidd.

Mae cynghorau mewn safle unigryw wrth galon eu cymunedau ac wedi cael eu dibynnu arnynt i ddarparu diwygiadau sylweddol i wasanaethau a chyflwyno cefnogaeth i unigolion, teuluoedd a busnesau yn aml ar fyr rybudd o dan yr amodau mwyaf heriol. Datblygwyd y Bil dros amser maith ac yn rhagflaenu’r argyfwng COVID, ond mae nawr yn cynnwys y profiadau a’r hyn a ddysgwyd o’r ymateb i’r pandemig gan gynnwys mwy o hyblygrwydd o ran cyfarfod o bell, sydd i’w groesawu.

Dywedodd y Cynghorydd Andrew Morgan (Rhondda Cynon Taf), Arweinydd CLlLC:

“Mae cynghorau wedi bod ar rheng flaen yr ymateb i’r argyfwng COVID, ynghyd a phartneriaid yn y GIG. Yn ystod y pandemig, mae cynghorau a’r gweithlu wedi dangos hyblygrwydd, arloesedd, cydnerthedd ac ymatebolrwydd. Felly mae’r Bil yn darparu nifer o ddiwygiadau yn cynnwys pŵer cymhwysedd cyffredinol eang ac yn symleiddio rhai trefniadau llywodraethu a pherfformiad a ddylai ganiatau mwy o hyblygrwydd yn y dyfodol.”

“Un o brif themau’r Bil yw hybu democratiaeth leol ac amrywiaeth, sydd yn flaenoriaeth a rennir gan CLlLC. Mae’r Bil yn cyflwyno pleidleisiau i bobl 16-17 mlwydd oed ac yn darparu hyblygrwydd ehangach a chefnogaeth i gynghorwyr, yn unol a galwad CLlLC, gan gynnwys mwy o drefniadau cyfarfod hyblyg, cefnogaeth teulu absennol ac yn caniatau uwch gynghorwyr i rannu swydd.”

“Mae rhai rhannau o’r Bil wedi achosi cryn drafod ac anghytuno o fewn llywodraeth leol, gan gynnwys pryderon am wneud cyd-bwyllgorau corfforaethol yn orfodol ar gyfer rhai gwasanaethau penodol, gan ystyried llwyddiannau o ran cydweithredu megis y bargeinion tŵf dinesig a rhanbarthol ar draws Cymru. Mae arweinwyr wedi gwerthfawrogi ymagwedd y Gweinidog dros Dai a Lywodraeth Leol tuag at ymgysylltu trwy gydol y pandemig a byddwn yn parhau i drafod yn gadarnhaol â hi i sicrhau bod y trefniadau rhanbarthol newydd yma yn adeiladu ar yr hyn sydd yn gweithio’n barod ac yn caniatau cyn gymaint a phosib o ddisgresiwn lleol a hyblygrwydd.”