Gan weithio gydag ADSS Cymru a Solace Wales, mae CLlLC wedi nodi gweledigaeth wedi’i hadnewyddu ar gyfer gofal cymdeithasol, gan ddadlau bod y system bresennol o dan bwysau anghynaliadwy ac yn gorfod esblygu i ateb y galw cynyddol.

Mae mwy na 81,000 o bobl yn derbyn gofal a chymorth ar hyn o bryd, gyda chynghorau’n cynnal dros 126,000 o asesiadau bob blwyddyn. Mae tua 80% o bobl yn graddio eu gofal fel da neu ardderchog, ond mae cynghorau’n rhybuddio bod hyn yn dod yn anoddach i’w gynnal.

Mae cynghorau’n dweud bod gofal cymdeithasol yn wasanaeth cyhoeddus hanfodol sy’n helpu pobl i fyw’n annibynnol, yn amddiffyn y rhai mwyaf agored i niwed, ac yn cefnogi plant, teuluoedd ac oedolion ym mhob cymuned. Fodd bynnag, mae galw cynyddol, prinder gweithlu a phwysau ariannol yn gwneud hyn yn fwyfwy anodd i’w gynnal.

Mae’r weledigaeth yn galw am symud i ffwrdd o ymatebion sy’n cael eu gyrru gan argyfwng tuag at gymorth cynharach a chefnogaeth gymunedol gryfach. Mae cynghorau’n dadlau y dylai gwasanaethau barhau i fod wedi’u gwreiddio mewn llywodraeth leol, lle gellir eu siapio o amgylch anghenion pobl leol.

Mae hefyd yn tynnu sylw at yr angen i fuddsoddi’n gynharach mewn cefnogaeth i blant a theuluoedd a gwneud gwell defnydd o offer digidol i helpu pobl i aros yn annibynnol a lleihau’r pwysau ar wasanaethau.

Mae cynghorau’n galw am weithredu ar unwaith i fynd i’r afael â phwysau’r costau a’r gweithlu, ochr yn ochr â sgwrs genedlaethol ehangach am sut mae gofal cymdeithasol yn cael ei ariannu yn y tymor hir.

Dywedodd y Cynghorydd Jane Gebbie, llefarydd CLlLC dros Gofal Cymdeithasol:

“Dyma’r realiti y mae pobl sy’n gweithio ym maes gofal cymdeithasol yn ei weld bob dydd. Mae gwasanaethau’n gwneud popeth y gallant i gefnogi pobl, ond mae’r pwysau’n ddi-baid.

“Ni allwn barhau i ofyn mwy gan system sydd eisoes wedi’i hymestyn yn rhy bell. Os ydym eisiau system sy’n gweithio i bobl, mae’n rhaid i ni fuddsoddi’n gynt, gan helpu teuluoedd cyn i bethau gyrraedd pwynt argyfwng a chefnogi pobl i aros yn annibynnol am gyfnod hirach.

“Mae hynny’n well i bobl ac yn gwneud gwell defnydd o arian cyhoeddus. Ond ni fydd y newid hwnnw’n digwydd heb gyllid priodol, hirdymor, a gweithlu sy’n teimlo ei fod yn cael ei werthfawrogi a’i gefnogi.

“Mae’r weledigaeth hon wedi’i hadnewyddu yn ymwneud â bod yn onest am yr heriau rydyn ni’n eu hwynebu, ond hefyd yn hyderus am yr atebion. Mae gofal cymdeithasol yng Nghymru yn parhau i ddarparu bob dydd i bobl a chymunedau, ond mae’r system o dan bwysau anghynaliadwy.”

Dywedodd Claire Marchant, Cadeirydd ADSS Cymru:

“Mae’r weledigaeth hon yn adlewyrchu’r hyn y mae cyfarwyddwyr gwasanaethau cymdeithasol yn ei weld bob dydd – gweithlu ymroddedig sy’n darparu gofal o ansawdd uchel mewn amgylchiadau anhygoel o heriol. Rydym yn gwybod beth sy’n gweithio: cymorth cynnar, partneriaethau lleol cryf a gwasanaethau wedi’u cynllunio o amgylch pobl yn hytrach na systemau.

“Ond nid yw uchelgais ar ei ben ei hun yn ddigon. Heb gyllid cynaliadwy, buddsoddiad yn y gweithlu ac ymrwymiad gwirioneddol ar draws y system i atal, byddwn yn parhau i fod wedi’n dal mewn ymateb i argyfwng. Mae’r weledigaeth hon yn nodi cyfeiriad teithio a rennir, ac mae ADSS Cymru yn edrych ymlaen at weithio gyda CLlLC, Llywodraeth Cymru a phartneriaid i gyflawni newid ystyrlon i bobl ledled Cymru.” 
 

Gweledigaeth ar gyfer Gofal Cymdeithasol yng Nghymru

Disgwylir y bydd gwariant Llywodraeth y DU ar addysg a phobl ifanc ag anghenion addysgol arbennig ac anableddau yn Lloegr yn arwain at gyllid canlyniadol Barnett i Gymru, nad yw wedi’i gadarnhau eto.

Mae cynghorau’n rhybuddio y bydd cymunedau, heb gyllid teg a pharhaus, yn parhau i deimlo’r effaith drwy wasanaethau dan bwysau a llai o gefnogaeth i atal problemau cyn iddynt waethygu.

Un o’r pwysau mwyaf acíwt a amlygwyd gan gynghorau yw addysg. Mae tua thraean o holl wariant cynghorau yng Nghymru yn mynd ar ysgolion, gyda chostau Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY) yn cynyddu’n sylweddol. Mae gwariant ADY yn cyfrif am fwy na chwarter holl bwysau cyllidebau ysgolion, gyda mwy na 70 y cant o wariant ADY yn mynd yn uniongyrchol i gefnogi dysgwyr. Mae cynghorau’n dweud bod cymhlethdod cynyddol anghenion, ochr yn ochr â chostau trafnidiaeth dysgwyr a chostau’r gweithlu, yn creu straen ariannol anghynaladwy.

Mae cynghorau wedi adrodd gorwariant o £69 miliwn mewn gofal cymdeithasol yn ystod y flwyddyn, oherwydd cynnydd yn y galw ac achosion yn dod yn fwy cymhleth, gyda mwy na 81,000 o bobl yn dibynnu ar ofal a chymorth parhaus.

Mae pryderon hefyd wedi’u codi am ddyfodol buddsoddiad economaidd lleol. Cefnogodd Cronfa Ffyniant a Rennir y DU, a ddisodlodd gyllid yr UE, brosiectau a ddarperir yn lleol i greu swyddi a chryfhau cymunedau. Daw ei holynydd, y Gronfa Twf Lleol, â dyraniad cyffredinol sydd wedi’i leihau’n sylweddol. Mae cynghorau’n dweud y gallai hyn gyfyngu ar gefnogaeth i raglenni seiliedig ar le sy’n helpu busnesau i dyfu a phobl i mewn i waith.

Dywedodd y Cynghorydd Anthony Hunt, Llefarydd CLlLC dros Gyllid:

“Mae Datganiad y Gwanwyn yn cyflwyno cyfle. Os daw cyllid ychwanegol i Gymru, rhaid iddo gyrraedd y gwasanaethau rheng flaen y mae pobl yn dibynnu arnynt bob dydd, yn enwedig ym maes addysg a phobl ifanc ag anghenion dysgu ychwanegol.

“Mae cynghorau’n wynebu pwysau eithriadol ar draws y bwrdd, ond nid oes yr un mor ddifrifol ag mewn gofal cymdeithasol ac addysg. Nid yw’r rhain yn wasanaethau dewisol; maent yn linellau bywyd i deuluoedd a thrigolion sy’n agored i niwed.

“Rydym yn cynnig partneriaeth wirioneddol i Lywodraeth nesaf Cymru. Gwrandawodd Llywodraeth bresennol Cymru ar bryderon llywodraeth leol yn setliad y llynedd. Fy ngobaith yw y byddant yn gwneud yr un peth yma.

“Gyda chyllid teg, amlflwyddyn a ffocws ar y cyd ar atal, gall cynghorau symud y tu hwnt i reoli argyfwng i fuddsoddi mewn gwytnwch, twf a chanlyniadau gwell i bobl ledled Cymru.” 

Mae cynghorau’n dweud bod galw am wasanaethau’n cynyddu, bod cyllidebau’n cael eu tynhau, ac mae anghenion yn mynd yn fwy cymhleth. Maen nhw'n rhybuddio, heb fuddsoddiad hirdymor gan Lywodraeth Cymru, y bydd gofal hanfodol i blant, teuluoedd a phobl hŷn yn dod yn anoddach i'w gynnal. 

Eleni, mae gwasanaethau oedolion a phlant yn gweld achosion mwy cymhleth ac yn profi costau uwch. Yn 2023/24, ymatebodd gwasanaethau cymdeithasol yng Nghymru i bron i 450,000 o gysylltiadau, cynnydd o wyth y cant o'i gymharu â'r flwyddyn flaenorol. 

Mae'r galw am ofal cartref, cymorth i bobl ag anableddau dysgu, a gwasanaethau iechyd meddwl hefyd yn cynyddu. Mae mwy na 81,000 o bobl bellach yn dibynnu ar ofal a chefnogaeth barhaus gan wasanaethau cymdeithasol.    

Mae Adroddiad Pwysau Gwasanaethau Cymdeithasol 2025 Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru (CLlLC) yn dangos bod gofal cymdeithasol yn cyfrif am dros £200m o bwysau cyllideb cynghorau yn 2026-27. Mae hynny'n fwy na thraean o'r holl bwysau llywodraeth leol. Mae tua £126m o hyn yn cael ei yrru gan gyflogau staff a chostau cynyddol, a £75m gan y galw cynyddol. 

Yn ddiweddar, cymerodd y Cynghorydd Andrew Morgan OBE, Arweinydd CLlLC, ran mewn trafodaeth banel yng Nghynhadledd Flynyddol Cydffederasiwn GIG Cymru, gan dynnu sylw at rôl hollbwysig llywodraeth leol wrth adeiladu system iechyd a gofal mwy cynaliadwy ac ataliol a phwysigrwydd gweithio mewn partneriaeth agos â phartneriaid iechyd a phartneriaid eraill. 

Dywedodd y Cynghorydd Andrew Morgan OBE, Arweinydd CLlLC: 

"Mae gofal cymdeithasol yn ymwneud â phobl a pherthnasoedd. Bob dydd, mae gweithwyr gofal cymdeithasol, gweithwyr cymdeithasol a theuluoedd yn gwneud gwahaniaeth eithriadol i fywyd rhywun, yn aml mewn amgylchiadau anodd. Roeddwn yn falch o ymuno â thrafodaethau gyda Chydffederasiwn GIG Cymru, gan dynnu sylw at rôl hanfodol gofal cymdeithasol wrth gefnogi GIG effeithiol a nodi cyfleoedd i gydweithredu'n agosach i hyrwyddo iechyd da a chefnogi cymunedau gyda’u lles a’u hannibyniaeth. 

"Mae cynghorau'n gweithio'n agos gyda phartneriaid iechyd i gefnogi rhyddhau o'r ysbyty a helpu pobl i fyw'n annibynnol. Ond mae galw a chostau cynyddol yn golygu na all cynghorau reoli hyn ar eu pennau eu hunain. Rydyn ni'n galw am gynllun hirdymor ar gyfer gofal cymdeithasol, gyda buddsoddiad gwirioneddol mewn atal, y gweithlu a'r bartneriaeth yn gweithio.  

"Hyd yn oed gyda'r pwysau ariannol, mae gwasanaethau yn dal i berfformio'n dda. Mae Arolygiaeth Gofal Cymru yn graddio 84 y cant o ofal oedolion a 78 y cant o wasanaethau plant yn dda neu'n ardderchog ac rwy'n diolch i'r holl staff am eu gwaith caled a'u hymrwymiad i ddarparu gwasanaethau gofal a chymorth bob dydd o'r wythnos. 

"Mae cynghorau yn benderfynol o barhau i ddarparu'r cymorth y mae pobl yn dibynnu arno, ond mae angen cynllun hirdymor arnom sy'n gwerthfawrogi gofal fel rhan hanfodol o'n cymunedau. Mae buddsoddi mewn gofal cymdeithasol yn golygu buddsoddi mewn pobl, mewn urddas ac yng nghryfder Cymru ei hun." 

Bydd cyllid Llywodraeth Cymru yn cael ei rannu ymhlith awdurdodau lleol i gryfhau gofal cymdeithasol yn y gymuned a chyflymu rhyddhau ysbytai. Bydd cynghorau yn ei ddefnyddio i gefnogi asesiadau amserol a sicrhau pecynnau gofal, fel y gall pobl adael yr ysbyty yn ddiogel a derbyn cymorth gartref.

Mewn llawer o feysydd, bydd y buddsoddiad hefyd yn helpu i ariannu gwaith ataliol, fel timau amlddisgyblaethol sy'n lleihau derbyniadau i'r ysbyty y gellir eu hosgoi ac yn cefnogi pobl i aros yn annibynnol am gyfnod hirach.

Mae awdurdodau lleol yn darparu'r mwyafrif o wasanaethau gofal cymdeithasol yng Nghymru, gan weithio'n agos gyda byrddau iechyd i sicrhau rhyddhau ysbyty diogel ac amserol. Fodd bynnag, mae cyllidebau gofal cymdeithasol yn parhau i fod dan straen difrifol, gyda llawer o gynghorau eisoes yn gwario mwy nag y maent yn ei dderbyn i ddiwallu anghenion brys.

Mae Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru (CLlLC) yn galw am barhau i weithio mewn partneriaeth a chynllun cyllido cynaliadwy, hirdymor i sicrhau bod gofal cymdeithasol yn gallu cadw i fyny ag anghenion cynyddol cymunedau ledled Cymru.

Dywedodd y Cynghorydd Charlie McCoubrey, llefarydd CLlLC dros Iechyd a Gofal Cymdeithasol:

"Mae'r cyllid hwn yn hwb i'w groesawu i helpu cynghorau a'r GIG i weithio gyda'i gilydd fel y gall pobl adael yr ysbyty cyn gynted ag y byddant yn ddigon iach, gyda'r gofal cywir yn ei le gartref. Bydd yn gwneud gwahaniaeth gwirioneddol wrth leddfu pwysau y gaeaf hwn a chefnogi pobl i adfer yn y lle gorau iddyn nhw.

"Mae timau gofal cymdeithasol eisoes yn gweithio'n llwyd, ac er y bydd y buddsoddiad hwn yn helpu yn y tymor byr, mae angen i ni barhau i adeiladu arno gyda'n gilydd i wneud yn siŵr bod gwasanaethau yn gallu cwrdd â'r galw cynyddol yn y blynyddoedd i ddod."

Wrth roi tystiolaeth i fodiwl gofal cymdeithasol yr Ymchwiliad, amlinellodd Dr Chris Llewelyn, Prif Weithredwr CLlLC, yr heriau a wynebodd y sector cyn, yn ystod ac ar ôl y pandemig – a'r gwersi y mae'n rhaid eu dysgu. 

Tynnodd sylw at fregusrwydd hirsefydlog y sector, gyda phwysau'r gweithlu parhaus ynghylch recriwtio a cadw gweithwyr,  a morâl, a rhybuddiodd, er gwaethaf rôl rheng flaen hanfodol gofal cymdeithasol yn ystod y pandemig, ei fod yn cael ei drin yn rhy aml fel eilradd i'r GIG. 

Dywedodd Dr Llewelyn wrth yr Ymchwiliad fod staff gofal cymdeithasol yng Nghymru yn gweithio o dan bwysau dwys, gan ysgwyddo beichiau emosiynol, corfforol a seicolegol. Roedden nhw'n wynebu mwy o lwyth gwaith, newidiadau aml i ganllawiau, risgiau diogelwch, a mynediad cyfyngedig at offer amddiffynnol personol, profion a brechu yng nghyfnodau cynnar y pandemig. 

Mae CLlLC yn galw am drin gofal cymdeithasol fel partner cyfartal mewn system wirioneddol integredig. Mae'n dweud bod angen i'r sector: 

• Mwy o fuddsoddiad mewn atal a gofal yn y gymuned 
• Cydraddoldeb parch a gwobrwyo gyda'r GIG 
• Cefnogaeth barhaus i hyfforddiant rheoli heintiau 
• Aliniad cliriach rhwng ymatebion cenedlaethol, rhanbarthol a lleol 
• Canllawiau wedi'u diweddaru a chynllunio pandemig yn seiliedig ar brofiad byw 

Dywedodd Dr Chris Llewelyn, Prif Weithredwr CLlLC: 

"Mae dysgu gwersi profiad y pandemig yn bwysig ond mae hyn hefyd yn ymwneud â'r ffyrdd y mae gofal cymdeithasol yn cael ei werthfawrogi fel gwasanaeth ac fel proffesiwn. O fewn y sector, mae angen gwell dealltwriaeth o reoli ac atal heintiau, ond o fewn fframwaith ehangach sy'n edrych ar recriwtio a cadw gweithwyr, hyfforddiant, cymwysterau, datblygiad proffesiynol parhaus a dyrchafu'r sector yn ei gyfanrwydd." 

"Po fwyaf o ymgysylltiad sydd â phobl sy'n gweithio ar yr ochr weithredol a chyflenwi, y mwyaf effeithiol y mae'n debygol o fod. Po gynharaf y bydd llywodraeth leol yn ymwneud â datblygu canllawiau, y mwyaf effeithiol fydd hi." 

Mae'r Papur Gwyn Adfer Rheolaeth dros y System Mewnfudo, a gyhoeddwyd yr wythnos diwethaf, yn nodi cynlluniau i gyfyngu ar recriwtio rhyngwladol ar gyfer rolau gweithwyr gofal a chynyddu'r trothwy ar gyfer fisas gwaith. Mae arweinwyr cynghorau yn dweud y bydd y newidiadau hyn yn ei gwneud hi'n anoddach fyth recriwtio a chadw'r staff gofal sydd eu hangen i gefnogi pobl hŷn ac anabl.

Mae CLlLC yn annog Llywodraeth y DU i gydnabod gofal cymdeithasol fel proffesiwn hanfodol, medrus, sy'n haeddu mwy o statws a chefnogaeth. Mae cynghorau'n annog gweinidogion i ailystyried y dull a amlinellir yn y Papur Gwyn ac i weithio mewn partneriaeth â llywodraethau datganoledig a llywodraeth leol i ddod o hyd i atebion tymor hir.

Bydd CLlLC yn parhau i weithio ochr yn ochr ag ADSS Cymru, Gofal Cymdeithasol Cymru, a Llywodraeth Cymru i fonitro effaith newidiadau recriwtio rhyngwladol ac i wthio am weithredu brys i ddiogelu gwasanaethau a chefnogi'r gweithlu gofal cymdeithasol.

Dywedodd y Cynghorydd Charlie McCoubrey, llefarydd CLlLC dros Iechyd a Gofal Cymdeithasol:

"Mae cynghorau wedi cael trafferth ers amser hir i recriwtio gweithwyr gofal cymdeithasol, yn enwedig mewn ardaloedd gwledig ac arfordirol. Mae Cyflog Byw Gwirioneddol Llywodraeth Cymru wedi helpu, ond mae recriwtio rhyngwladol wedi bod yn rhan bwysig o gadw gwasanaethau i fynd. Mae'r cynigion hyn mewn perygl o gau ffynhonnell hanfodol o weithwyr gofal cymdeithasol ar hyn o bryd mae gwasanaethau lleol o dan bwysau eithafol. Mae cynghorau'n gweithio'n galed i gefnogi pobl i fyw gydag urddas ac annibyniaeth – ond mae hyn yn dibynnu ar gael gweithlu yn ei le.

"Bydd dileu’r opsiwn hwn heb gynllun wedi'i ariannu'n llawn i dyfu'r gweithlu domestig yn risg sylweddol. Bydd yn cymryd amser a buddsoddiad i adeiladu gweithlu gofal gwydn, cynaliadwy. Yn y cyfamser, rydym yn ofni y bydd y canlyniadau yn cael eu teimlo gan y bobl sy'n dibynnu fwyaf ar gefnogaeth – pobl hŷn, pobl ag anableddau, a gofalwyr di-dâl.

"Rhaid i gynllunio'r gweithlu adlewyrchu'r realiti ar lawr gwlad. Mae awdurdodau lleol mewn sefyllfa unigryw i ddeall anghenion eu cymunedau, ac mae'n rhaid i'w mewnwelediadau lunio penderfyniadau cenedlaethol."

Cliciwch yma am ddatganiad gan ADSS

Mae cynghorau'n cefnogi gofalwyr drwy ddarparu cyngor, gwybodaeth, eiriolaeth ac asesiadau, ac mae gan bob gofalwr hawl i gael mynediad ato.  Fodd bynnag, mae awdurdodau lleol yng Nghymru yn wynebu pwysau ariannol amcangyfrifedig o £559 miliwn ar gyfer y flwyddyn nesaf. Mae gofal cymdeithasol yn cyfrif am 40% o'r bwlch hwn.

Mae Cyfrifiad 2021 yn amcangyfrif bod mwy na pump miliwn o ofalwyr di-dâl yng Nghymru a Lloegr, tua 9% o'r boblogaeth. Mae ymchwil mwy diweddar gan Carers UK yn awgrymu y gallai'r ffigur hwn fod mor uchel â 10.6 miliwn, gan dynnu sylw at y nifer sylweddol o unigolion a allai fod angen cymorth y gallai cynghorau ei chael hi'n anodd ei ddarparu heb gyllid ychwanegol.

Dywedodd y Cynghorydd Dilwyn Morgan, llefarydd CLlLC dros Iechyd a Gofal Cymdeithasol: 

"Mae gofalwyr di-dâl yn hanfodol i atal argyfyngau a lleihau'r galw am wasanaethau. Mae cynghorau'n eu hystyried yn rhan allweddol o'r gweithlu gofal cymdeithasol ehangach, ochr yn ochr â gwirfoddolwyr a staff cyflogedig. Ar ran holl arweinwyr cynghorau Cymru, hoffwn ddiolch iddynt am eu hymroddiad a'u gofal."

"Mae cynghorau ar draws y wlad yn gweithio'n galed i sicrhau bod gofalwyr yn gallu cael gafael ar y cymorth sydd ei angen arnynt. Fodd bynnag, mae'r galw am wasanaethau a chymhlethdod angen yn cynyddu, mae cyllidebau'n dynnach, ac mae teuluoedd dan fwy o bwysau. Mae costau byw a heriau cynyddol wrth recriwtio a chadw'r gweithlu gofal cymdeithasol yn gwaethygu'r sefyllfa."

"Mae'r rhan fwyaf o gynghorau eisoes yn gwario uwchlaw'r cyllid a ddyrannwyd gan Lywodraeth Cymru ar gyfer gwasanaethau gofal cymdeithasol. Heb fwy o gyllid, bydd rhai cynghorau'n ei chael hi'n anodd cydbwyso cyllidebau. Bydd hyn yn gwaethygu'r pwysau presennol ac yn effeithio'n sylweddol ar y gallu i ddarparu gofal a chymorth amserol ac o ansawdd da i'r rhai sydd ei angen, pan fydd ei angen arnynt. Mae'r canlyniadau anfwriadol yn ychwanegu at y pwysau a'r heriau sy'n wynebu gofalwyr."

DIWEDD –

Mewn arolwg gan Gymdeithas Lywodraeth Leol Cymru o gyllidebau cynghorau, nodwyd £106m o bwyseddau mewn gofal cymdeithasol ar gyfer eleni (2024-25). Disgwylir pwysedd ychwanegol o £223m y flwyddyn nesaf, yn cynrychioli 40% o’r holl bwyseddau ar gyfer llywodraeth leol (£559m) dim ond i sefyll yn yr unman.

Mae CLlLC wedi ysgrifennu at Lywodraeth Cymru yn amlinellu’r rhagolwg difrifol ar gyfer gwasanaethau cymdeithasol.

Mae cynghorau yn rhybuddio y bydd yn gynyddol anoddach i gwrdd ag anghenion gofal a chefnogaeth heb ragor o gymorth, gan effeithio ar ddarpariaeth gwasanaethau gofal iechyd a’r GIG gyda thrigolion yn aros yn hirach am ofal yn y gymuned.

Dywedodd y Cynghorydd Charlie McCoubrey, Llefarydd CLlLC dros Iechyd a Gofal Cymdeithasol:

“Mae cynghorau ledled Cymru yn cefnogi blaenoriaeth y Prif Weinidog i wella mynediad at ofal cymdeithasol ac i greu’r Gymru iachach yr ydym ni i gyd am ei gweld. Ond allwn ni ddim gorbwysleisio graddfa’r her ariannol sy’n wynebu gwasanaethau cymdeithasol a llywodraeth leol. Yn syml, mae’r sefyllfa yn anghynaliadwy.”

“Erbyn hyn, mae mwy a mwy o gynghorau yn gorfod ffocysu gwariant yn mynd i’r afael â mwy o alw ar wasanaethau a phwyseddau costau cynyddol mewn gwasanaethau rheng flaen allweddol, gan adael llai a llai o adnoddau ar gael ar gyfer cefnogaeth ataliol. Mae atal a chefnogaeth ymyrraeth gynnar yn hollbwysig i helpu pobl i gynnal bywydau annibynnol, iach, yn gwella cyfleon bywyd, atal digartrefedd, ac i atal unigolion a theuluoedd rhag canfod eu hunain mewn argyfwng.”

“Rhaid i fuddsoddi cynaliadwy hefyd gael ei weld yn gynhwysyn allweddol i’r uchelgais o adeiladu GIG sy’n addas i’r dyfodol, ble mae iechyd yn fwy na dim ond gofal iechyd ac ysbytai. Mae gan gwasanaethau fel tai, diwylliant, ieuenctid a datblygu economaidd ran enfawr i’w chwarae yn dylanwadu ar yr amodau sy’n cadw pobl yn iach yn eu cymunedau. Daw buddsoddiad mewn gwasanaethau a ddarperir gan gynghorau â niferoedd o fuddion, gan gynnwys i unigolion ac o ran arbedion hir-dymor i’r pwrs cyhoeddus.”

“Y gwirionedd yw, heb fuddsoddiad pellach, bydd cynghorau yn wynebu dewisiaday anodd o ran sut orau i gydbwyso cyllidebau tra’n canolbwyntio ar gynnal gwasanaethau. Bydd yn rhaid i unrhyw anghenion statudol neu ddisgwyliadau o gynghorau fod wedi’i cyllido yn llawn – mae’r gobaith o wneud mwy gyda llai o arian wedi hen basio. Heb fwy o gyllid i ofal cymdeithasol, bydd y pwyseddau ariannol presennol yn tyfu ac yn anffodus, yn effeithio’n ddifrifol ar allu cynghorau i ddarparu cefnogaeth amserol, o ansawdd uchel, i’r rhai sydd fwyaf ei angen.”

DIWEDD –

Mae'r cysylltiad cynhenid rhwng gofal cymdeithasol a'r GIG yn golygu na all unrhyw sefydliad ystyried parodrwydd am y gaeaf ar ei ben ei hun ac mae GIG cynaliadwy yn dibynnu ar system gofal cymdeithasol cynaliadwy. Fodd bynnag, mae oedi wrth ollwng ysbyty a chymhlethdod cynyddol o angen yn ddangosyddion clir o'r straen y mae'r system gyfan o dan.

Mae cynghorau eisoes yn gwario fwy na’r cyllid a ddarperir ar gyfer gofal cymdeithasol i ddarparu gwasanaethau gofal a chymorth mawr eu hangen a heb adnoddau ychwanegol, dim ond gwaethygu y bydd oedi yn y system ofal a'r effaith ganlynol ar wasanaethau iechyd, gydag unigolion bregus yn gadael yn aros am ofal a chymorth hanfodol.

Mae cynghorau'n pryderu am y pwysau cynyddol sy'n wynebu gwasanaethau gofal cymdeithasol, sydd eisoes yn straen o dan brinder gweithlu, galw cynyddol, a phwysau chwyddiant. Heb fuddsoddiad ar unwaith a pharhaus, bydd y gallu i ddarparu gofal a chymorth amserol i'r rhai sydd ei angen fwyaf yn cael ei beryglu yn ddifrifol.
 

Dywedodd y Cynghorydd Charlie McCoubrey, Llefarydd Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol:

“Mae gofal cymdeithasol yn hanfodol er mwyn cadw ein gwasanaeth iechyd yn rhedeg yn esmwyth, yn enwedig yn ystod y gaeaf pan fydd y galw arno ar ei uchaf. Ni allwn barhau i ddibynnu ar atgyweiriadau cyflym; mae angen i ni sicrhau bod y lefelau cywir o fuddsoddiad ar gael er mwyn sicrhau bod gennym system gydgysylltiedig yn briodol sy'n atal derbyniadau i'r ysbyty, yn helpu pobl i aros yn annibynnol, ac yn sicrhau y gallant adael yr ysbyty pan fyddant yn barod, gyda'r gofal a'r gefnogaeth briodol yn y gymuned.

“Mae cynghorau'n gwneud popeth y gallant, ond mae'r heriau'n sylweddol. Heb gyllid ychwanegol, bydd y system yn cadw bwcio o dan y pwysau, a fydd yn taro'r rhai sydd angen gofal a'r staff sy'n ei ddarparu.

“Mae rhoi mwy o ffocws ar atal a chymorth cynnar yn allweddol i leddfu'r llwyth. Os gallwn helpu pobl yn y gymuned cyn i bethau waethygu, bydd yn arbed llawer o straen ar ofal cymdeithasol a'r GIG. Dyna pam rydyn ni'n galw ar Lywodraeth Cymru i wneud cyllid tymor hir ar gyfer gofal cymdeithasol yn flaenoriaeth, er mwyn i ni allu sicrhau bod y system iechyd a gofal cyfan yn parhau i weithio dros ein cymunedau.”

Mae adroddiad ddoe yn dangos yr effaith y bydd poblogaeth sy’n tyfu ac yn heneiddio ynghyd â niferoedd cynyddol o bobl â chyflyrau iechyd hirdymor lluosog yn ei chael ar GIG Cymru a’n system gofal cymdeithasol.

Mae iechyd a gofal cymdeithasol o dan straen na welwyd ei debyg o'r blaen ond mae'r adroddiad yn tynnu sylw at y ffaith y bydd pwysau'n parhau i godi gan bwyntio at yr heriau sylweddol sydd o'n blaenau.

Wrth ymateb i’r adroddiad dywedodd y Cynghorydd Huw David OBE, llefarydd WLGA dros Iechyd a Gofal Cymdeithasol:

Rydym yn croesawu’r ffaith bod pobl yn byw’n hirach ond mae’r heriau o wella gofal ar gyfer poblogaeth sy’n heneiddio sy’n tyfu a galluogi pobl i fyw bywydau annibynnol yn hirach yn un yr ydym wedi bod yn mynd i’r afael ag ef ers tro. Mae adroddiad ddoe yn amlygu ymhellach y cwestiynau pwysig ynghylch sut y dylid darparu gofal yn y dyfodol, a sut y gallwn ymateb orau i’r gofynion a fydd yn cael eu gosod ar ein gwasanaethau hanfodol.

Mae’n gwbl hanfodol bod ein hymateb i’r heriau hyn yn trin gofal cymdeithasol yn gyfartal ochr yn ochr â’r GIG fel system integredig. Mae llawer o'r amodau y rhagwelir y byddant yn cynyddu a amlygwyd yn yr adroddiad yn rhai y gellir eu rheoli'n dda yn y gymuned. Mae hyn yn atgyfnerthu’r angen am fuddsoddiad mewn gwasanaethau yn y gymuned, gan ganolbwyntio ar atal ac ymyrraeth gynnar i leihau effaith salwch a gwella ansawdd bywydau pobl.

Yn ddiweddar, cyhoeddodd llywodraeth leol ei gweledigaeth ar gyfer gofal cymdeithasol yng Nghymru sy’n cyd-fynd â’r uchelgais hwn. Mae'n amlygu'r angen am fuddsoddiad cynyddol mewn cymorth cartref a chymunedol, gan symud o systemau iechyd sy'n canolbwyntio ar ysbytai, i systemau iechyd a gofal cymdeithasol sy'n canolbwyntio ar gymunedau a gwasanaethau cymunedol.

Gwyddom mai’r effaith fwyaf ar iechyd a llesiant yw mynd i’r afael â phenderfynyddion ehangach iechyd ac mae hyn yn golygu sicrhau bod gan gynghorau ddigon o adnoddau i gyflawni eu diben craidd o gefnogi eu dinasyddion a’u cymunedau i gael y dechrau gorau mewn bywyd, i fyw’n dda ac heneiddio'n dda.

DIWEDD –

Wrth ymateb i arolwg Gofal Cymdeithasol Cymru o’r gweithlu cofrestredig yng Nghymru, dywedodd y Cynghorydd Huw David OBE (Pen-y-bont ar Ogwr), Llefarydd WLGA dros Iechyd a Gofal Cymdeithasol:

“Mae gweithwyr gofal cymdeithasol yn gwneud gwaith anhygoel bob dydd gan alluogi pawb sy’n defnyddio gofal a chymorth i fyw bywyd boddhaus. Mae’r ffaith bod gweithwyr gofal cymdeithasol yn teimlo eu bod yn cael eu gwerthfawrogi gan y bobl a’r teuluoedd y maent yn eu cefnogi yn dyst i’r ymroddiad a’r ymrwymiad y mae’r gweithlu yn parhau i’w ddangos.”

“Fodd bynnag, mae’r arolwg yn ychwanegu tystiolaeth bellach i’r angen i fynd i’r afael â’r heriau gweithlu sy’n ein hwynebu ar fyrder. Mae’r ffaith bod llawer yn dal i adlewyrchu eu bod yn teimlo eu bod yn cael eu tanbrisio gan y cyhoedd ac nad ydynt yn cael digon o dâl am y gwaith y maent yn ei wneud yn parhau i fod yn destun pryder. Mae arnom angen gweithlu sy'n wirioneddol werthfawr, sydd â pharch cydradd â gweithwyr y GIG ac sy'n cael eu gwobrwyo'n briodol am y gwaith amhrisiadwy y maent yn ei wneud. Mae’n hanfodol ein bod yn blaenoriaethu ac yn buddsoddi yn ein gweithlu gofal cymdeithasol, a bydd methu â gwneud hynny yn arwain at ganlyniadau difrifol ar gyfer darparu ein gwasanaethau gofal cymdeithasol hanfodol yn y dyfodol sy’n chwarae rhan mor bwysig ym mywydau llawer o bobl.”

DIWEDD –

Mae’r llythyr yn manylu weledigaeth hirdymor lywodraeth leol ar gyfer gofal cymdeithasol a ddatblygwyd gan CLlLC ac ADSS Cymru ar y cyd â chynrychiolwyr llywodraeth leol allweddol, gan gynnwys Solace Cymru, Cyfarwyddwyr AD, a Chymdeithas Trysoryddion Cymru, ynghyd â Gofal Cymdeithasol Cymru. Mae’n dangos parodrwydd ac ymrwymiad y cyngor i weithio mewn partneriaeth â’r Llywodraeth, a rhanddeiliaid eraill, i archwilio sut y gallwn drawsnewid ein gwasanaethau gofal cymdeithasol gan arwain at ganlyniadau gwell i ddinasyddion.

Yr uchelgais yw creu system iechyd a gofal cymdeithasol gydnerth sy’n gwella annibyniaeth a llesiant dinasyddion. Er ein bod yn cydnabod yr anawsterau a achosir gan yr hinsawdd ariannol bresennol, er mwyn gwireddu'r weledigaeth hon, mae angen dirfawr am fuddsoddiad yn ein gwasanaethau llywodraeth leol. Mae hyn yn gofyn am gamau gweithredu gan Lywodraeth y DU a Chymru i sicrhau bod cyllid cynaliadwy yn llifo o San Steffan sy’n galluogi Llywodraeth Cymru i fuddsoddi mewn gwasanaethau lleol hanfodol.

Dywedodd y Cynghorydd Huw David, llefarydd WLGA dros Iechyd a Gofal Cymdeithasol:

“Ni ellir gorbwysleisio’r pwysau ariannol y mae llywodraeth leol a gwasanaethau cymdeithasol yn eu hwynebu. Amcangyfrifwyd bod gorwariant ar wasanaethau cymdeithasol yn y flwyddyn ariannol ddiwethaf yn unig yn £93m, gydag awdurdodau lleol yn tynnu tua £193m o gronfeydd wrth gefn.

“Ymhellach, mae argyfwng recriwtio a chadw difrifol yn effeithio ar y sectorau iechyd, gofal cymdeithasol a gwirfoddol. Mae angen gweithredu ar frys i sicrhau bod y gweithlu’n cael ei werthfawrogi, yn mwynhau cydraddoldeb â gweithwyr y GIG, ac yn cael tâl priodol. Mae’r newidiadau demograffig, costau byw, heriau’r gweithlu, a’r pwysau chwyddiant a brofir ar draws iechyd a gofal cymdeithasol yn golygu bod angen buddsoddiad sylweddol a dull gweithredu wedi’i ailffocysu.

“Mae’r weledigaeth arfaethedig ar gyfer llywodraeth leol yn pwysleisio’r angen am fuddsoddiad cynyddol mewn cymorth cartref a chymunedol a fydd yn cadw unigolion yn ddiogel ac yn annibynnol, gyda mynediad at driniaeth gyflym neu gymorth mewn argyfwng pan fo angen. Trwy ganolbwyntio ar ddarparu gofal yn y lle iawn ar yr amser iawn, y nod yw creu gwasanaethau mwy effeithlon ac effeithiol. I blant a theuluoedd, mae’r weledigaeth yn argymell buddsoddi mewn gwasanaethau ataliol, cyffredinol a chymorth cynnar i atal problemau rhag gwaethygu.”

Mae WLGA yn galw am gydweithio rhwng arweinwyr lleol, cymunedau, a phartneriaid ar draws sectorau, gan gynnwys iechyd, tai, busnesau a’r sector cyhoeddus ehangach i drawsnewid ein model iechyd a gofal cymdeithasol, gan flaenoriaethu ataliaeth a chymorth yn y gymuned.

DIWEDD –

Dywedodd y Cynghorydd Huw David OBE (Pen-y-bont ar Ogwr), Llefarydd CLlLC dros Iechyd a Gofal Cymdeithasol: 

“Heddiw a phob dydd, rydyn ni’n cydnabod y GIG a’r gweithlu am ei rôl allweddol yn arbed bywydau dirifedi pob diwrnod dros y 75 mlynedd diwethaf. I amddiffyn y gwasanaeth iechyd am flynyddoedd i ddod, rhaid i ni gynyddu buddsoddiad mewn gofal cymdeithasol i gydnabod eu pwysigrwydd. 

“Y gwasanaethau yma sy’n darparu cefnogaeth hollbwysig yn gorfforol, emosiynol ac yn gymdeithasol, fel bod pobl yn gallu byw bywydau iach yn eu cymunedau eu hunain ac i ffwrdd o ystafelloedd aros mewn ysbytai neu feddygfeydd. Trwy leihau’r gal war ysbytai trwy waith ataliol gan gynghorau mewn cymunedau, gallwn fynd i’r afael â’r hyn sy’n achosi pwyseddau yn y system. 

“Mae llywodraeth leol yn gweithio’n agos gyda Llywodraeth Cymru a’r sector iechyd ehangach i hybu gofal cymunedol ac i leddfu’r pwysau ar y system gyfan. Rydyn ni’n ddiolchgar tu hwnt i’r Gweinidog a’r Dirprwy Weinidog am ymrwymo hyd at £30 miliwn i helpu i gryfhau capasiti. Ond rhaid i ni feddwl yn wahanol am iechyd a llesiant ac i anelu at atal pobol rhag mynd yn sâl yn y lle cyntaf. Mae atal yn well na gwella a, thrwy weithio gyda’n gilydd, gallwn helpu i sicrhau fod y GIG ac ein gwasanaethau gofal cymdeithasol yn parhau i fod yno i’r rhai sydd eu hangen am y 75 mlynedd nesaf a thu hwnt i hynny.” 

DIWEDD - 

Dywedodd y Cynghorydd Llinos Medi (Ynys Môn):

“Mae llywodraeth leol wedi bod yn glir erstalwm bod angen cefnogaeth hir-dymor gynaliadwy ar fyrder i’r sector gofal cymdeithasol. Croeswyd cyllid ychwanegol gan Lywodraeth Cymru y llynedd. Ond mae’n hanfodol fod cyllidebau yn cadw i fyny â galw cynyddol ac i gwrdd ag anghenion sy’n fwyfwy cymhleth.”

“O ran recriwtio a chadw staff, mae cynghorau wedi gweithio’n rhagweithiol. Fodd bynnag, mae heriau gweithlu sylweddol yn dal i fod ar draws y sector gyhoeddus, yn nodedig felly yn y GIG ble mae prinder meddygon teulu, staff ambiwlans a doctoriaid yn effeithio ar ddarparu gwasanaethau. Bydd rhaid teithio cryn bellter eto cyn y bydd staff gofal cymdeithasol yn derbyn yr un telerau ac amodau cyflogaeth a’u cydweithwyr yn y GIG. Dyma anghysondeb sydd ond yn ychwanegu at yr her o recriwtio a chadw staff. Rydyn ni’n gweithio’n agos gyda’r GIG i ddelio â heriau o ran y gweithlu ac i sicrhau ein bod ni’n defnyddio ein capasiti yn effeithiol.”

Dywedodd y Cynghorydd Huw David OBE, (Pen-y-bont ar Ogwr)

“Mae’r galw cynyddol a phwysau ychwanegol ar Wasanaethau Plant hefyd yn sylweddol. Mae cyllidebau a chapasiti’r gweithlu yn cael eu amharu gan anhawsterau gwirioneddol o ran canfod llefydd addas ar gyfer y rheiny sydd angen bod mewn gofal neu wedi eu diogelu. Dim ond ychwanegu at y galw am gefnogaeth y gwnaiff yr argyfwng costau byw. Gwasanaethau ataliol ac ymyrraeth gynnar yw prif ffocws llywodraeth leol, gan weithio’n agos  gyda gwasanaethau gofal sylfaenol a chymunedol, i hefyd leihau’r galw am ymyriadau brys ac argyfyngoi.”

Dywedodd y Cynghorydd Charlie McCoubrey (Conwy):

“Rhaid i fynd i’r afael â’r nifer o heriau systemig o fewn y sectorau iechyd a gofal cymdeithasol fel eu gilydd fod yn ymdrech ar y cyd. Mae gofal cymdeithasol yn gweithio’n agos ar lefelau lleol a rhanbarthol gyda’r GIG i helpu i daclo pwyseddau o fewn y system. Mae’n siomedig mai ond arweinwyr o fewn y GIG y cafodd eu harolygu ac na fu ‘dull tîm’ o ran ymgynghori a’r holl system.”

“Ni all yr un rhan o’r system iechyd a gofal cymdeithasol ddatrys y materion yma ar ei phen ei hun. Bydd llywodraeth leol yn parhau i weithio’n agos gyda Llywodraeth Cymru, y GIG, a phartneriaid eraill gyda brys ac o ddifrif i ddatrys y materion yma.”

-DIWEDD-

Dywedodd y Cynghorydd Huw David (Pen-y-bont ar Ogwr), Llefarydd CLlLC dros Ofal Cymdeithasol ac Iechyd:

"Mae'r gweithlu gofal cymdeithasol wedi bod yn anhygoel drwy gydol y cyfnod hwn ac felly rydym yn croesawu'r taliad ychwanegol sy'n cyfrannu at gydnabod yr ymdrech aruthrol, y cyfraniadau anfesuradwy a'r aberth y mae gweithwyr gofal cymdeithasol wedi'u gwneud mewn cyfnodau anodd iawn, gan gydnabod y gofal a'r gefnogaeth amhrisiadwy y mae gweithwyr gofal cymdeithasol yn eu darparu i rai o'r bobl fwyaf bregus yn ein cymunedau.

"Drwy gydol y pandemig mae'r system gofal cymdeithasol wedi bod dan straen aruthrol, ac yn parhau i fod dan straen enfawr. Mae CLlLC wedi bod yn galw ers tro am yr angen am gyllid ychwanegol ar gyfer y sector gofal cymdeithasol yng Nghymru er mwyn gosod sail gynaliadwy, ac rydym yn croesawu'r cyllid ychwanegol ar gyfer gofal cymdeithasol yng nghyllideb ddrafft Llywodraeth Cymru. Fodd bynnag, gwyddom fod heriau sylweddol o'n blaenau. Mae llywodraeth leol yn parhau i fod yn ymrwymedig i weithio gyda'r holl bartneriaid i sicrhau bod y system gofal cymdeithasol yn ddewis gyrfa deniadol i unigolion, lle mae gweithwyr yn cael eu gwerthfawrogi, eu gwobrwyo'n briodol a bod ganddynt lwybr a datblygiad gyrfa o fewn sector gofal proffesiynol.”

-DIWEDD-

Dywedodd y Cynghorydd Andrew Morgan (Rhondda Cynon Taf), Arweinydd CLlLC:

“Mae staff gweithgar iechyd a gofal cymdeithasol wedi bod yn arwyr yng Nghymru yn ystod y pandemig. Dyna pam fod y sylwadau yma mor anffodus a sarhaus i’r gweithlu sydd wedi cael ei wthio i’r eithaf. Un o gonglfeini’r 18 mis diwethaf yw partneriaeth, sy’n gwneud y sylwadau yma hyd yn oed yn fwy siomedig.

Fel sydd wedi dod yn berffaith glir i ni i gyd, mae gweithwyr gofal ymroddgar yn parhau i fynd y filltir ychwanegol i ofalu am y rhai mwyaf bregus yn ein cymdeithas, ac yn sicr nid ydyn nhw am gael eu pregethu gan unigolion di-wyneb sy’n cael eu gyrru gan elw.

“Mi ddown ni drwy’r argyfwng gyda’n gilydd a bydd cynghorau lleol yn parhau i weithio gyda’i holl bartneriaid o fewn iechyd a’r sector wirfoddol, ynghyd â phartneriaid ymroddgar, adeiladol yn y sector annibynnol. Rydyn ni hefyd wedi ymrwymo i helpu i wireddu uchelgais Llywodraeth Cymru i ail-gydbwyso’r sector gofal cymdeithasol, darparu’r Cyflog Byw Go Iawn, cael gwared o elw fel cymhelliad mewn gwasanaethau plant, a chanolbwyntio ar gwrdd ag anghenion gofal cymdeithasol a gwella llesiant y rhai mwyaf bregus yn ein cymdeithas.”

-DIWEDD –

“Er bod rôl gofalwyr di-dal wastad wedi bod yn un annatod, ond mae’r argyfwng COVID wedi amlygu hynny hyd yn oed yn fwy. Ceir dystiolaeth pellach yn yr adroddiad heddiw o rôl hanfodol gofalwyr di-dal a’r cyfraniad aruthrol mae nhw’n ei wneud. Y gwirionedd yw y byddai annibyniaeth a safon bywyd llawer o bobl yn cael ei gyfaddawdu heb ofalwyr, a bydd y baich ar ein gwasanaethau cymdeithasol a’r GIG yn chwyddo’n fwy. Does dim llawer o swyddi neu rolau sydd yn fwy pwysig.”

“Mae llywodraeth leol yn deall hyn yn llwyr a, thrwy weithio gyda’n gilydd gyda sefydliadau partner yn cynnwys iechyd a Llywodraeth Cymru, mae angen i ni sicrhau ein bod ni’n adnabod y cyfleon a’r cyllid ar gyfer llywodraeth leol i’n galluogi ni i wneud yn siwr bod gofalwyr yn derbyn y gydnabyddiaeth a’r gefnogaeth y mae nhw’n ei haeddu.”

-DIWEDD-

NODIADAU I OLYGYDDION:

Mwy o wybodaeth am yr ymchwil gan Gofalwyr Cymru ar gael yma

“Mae coronafeirws wedi taro ein sector gofal cymdeithasol fel ton enfawr. Mae ein gwethlu ardderchog wedi bod ar y rheng flaen trwy gydol yr argyfwng yn gwneud popeth allen nhw i amddiffyn ac i ofalu am ein trigolion mwyaf bregus ar amser mor dyngedfennol. Rhaid i ni i gyd ddysgu gwersi o’n profiadau yn ystod y pandemig. Yn yr adroddiad heddiw mae nifer o argymhellion i Lywodraeth Cymru a byddwn ni’n gweithio gyda’r llywodraeth ac eraill i fynd i’r afael a materion allweddol gyda’r gobaith y bydd yn ein cefnogi ni i i gyd wrth i ni barhau i ymateb i’r argyfwng a llacio’r cyfyngiadau.

“Er ei bod yn glir ein bod ni bellach wedi pasio brig cyntaf y feirws, mae risg o hyd i’n pobl oedrannus a’r pobl mwyaf bregus. Mae’n hanfodol ein bod ni’n gweithio gyda’n gilydd i wneud yn siwr bod cyflenwad dibynadwy a chynaliadwy o PPE ar gael i’r holl weithwyr gofal cymdeithasol a iechyd sydd ei angen, ynghyd ag eraill, a bod y system brofi yn aros yn flaenoriaeth.

“Ni all effaith y feirws gael ei orddweud, yn enwedig ar gartrefi gofal. Mae llywodraeth leol yn awyddus i weithio gyda phartneriaid eraill i sicrhau bod yr holl gartrefi gofal yn cael eu cefnogi’n briodol le bynnag mae achosion yn cael eu hadrodd, ynghyd â bod yn rhagweithiol yn gwneud popeth gallwn ni i atal y feirws rhag dod i fewn i’n cartrefi gofal. Bydd angen ymdrech ar y cyd i amddiffyn trigolion hŷn a bregus yn ein cartrefi gofal, ac angen cadw llygad gofalus ar y sefyllfa ar y lefel leol. Dyw’r haint heb ein gadael ni, a rydyn ni angen bod yn wyliadwrus i gefnogi ein trigolion ac i leihau effaith yr haint erchyll yma.

“Ar fyrder, mae cynghorau wedi cyflwyno gwasanaethau newydd yn ogystal a chynnal eu gwasanaethau arferol, i wneud yn siwr fod pobl yn cael eu cefnogi ac ein bod ni’n gadael neb ar ôl. Mae llywodraeth leol yn gweithio gyda Llywodraeth Cymru i sicrhau bod cynghorau a gwasanaethau gofal cymdeithasol yn cael cyllid digonnol dros yr wythnosau a misoedd anodd sydd i ddod. Mae’n bwysig bod y cyllid angenrheidiol yn cael ei ddaparu i Gymru gan Lywodraeth y DU trwy gyllido gofal cymdeithasol, fel amlygwyd yn ddiweddar gan Brif Weithredwr y GIG yn Lloegr.”

“Mae ein gweitwyr gofal cymdeithasol anhygoel â’r GIG ar reng flaen y frwydr yn erbyn yr haint marwol yma. Mae’n hollbwysig eu bod nhw’n cael eu gwerthfawrogi’n llawn ac yn cael eu trin gyda’r parch a chydraddoldeb y mae nhw’n ei haeddu.”

-DIWEDD-

Mae galw eithriadol a chostau ychwanegol dros nifer o flynyddoedd wedi rhoi gwasanaethau gofal cymdeithasol o dan straen aruthrol. Gellir gweld effaith y pwyseddau hynny’n glir yn ystod yr argyfwng coronafeirws ar hyn o bryd, wrth i wasanethau weld hyd yn oed mwy o alw a chostau ychwanegol.

Dywedodd y Cynghorydd Huw David (Penybont ar Ogwr), Llefarydd CLlLC dros Iechyd a Gofal Cymdeithasol:

“Does dim amheuaeth fod gwasanaethau gofal cymdeithasol wedi, ac yn mynd i barhau i wynebu heriau aruthrol dros y blynyddoedd i ddod gyda mwy o alw a disgwyliadau’n codi. Mae cynghorau wedi galw yn gyson am yr angen i sicrhau cynaliadwyedd ariannol ein gwasanaethau gofal cymdeithasol hollbwysig. Rydyn ni’n cydnabod bod sialensau ar draws y system, a dyna pam fod galwadau cynghorau wedi bod ar gyfer y sector yn ei chyfanrwydd, gan gynnwys y sector breifat sydd yn darparu gwasanaethau wedi eu comisiynnu ar ran awdurdodau lleol. Dim ond trwy weithio’n adeiladol gyda’n gilydd, yn hytrach na trwy chwarae un yn erbyn y llall, y gallwn ni sicrhau bod pawb sydd yn darparu gwasanaethau pwysig yn cael eu cefnogi a’u hamddiffyn yn yr un ffordd.”

“Rydyn ni i gyd yn gwybod pa ma mor fregus yw’r sector gofal. Tra mae’r cynni ariannol wedi ac yn parhau i gael effaith sylweddol, rydyn ni hefyd angen ystyried y ffordd y mae’r system yn gweithio. Dengys ymchwil yr elw sylweddol y mae rhai gweithredwyr cartrefi gofal yn ei wneud ar draws y DU, gyda cannoedd o filiynau o bynnau yn mynd i fuddsoddwyr alltraeth. Mae sawl un o’r cwmnïau sy’n darparu’r rhan fwyaf o’r 465,000 o welyau gofal cartref yn y DU unai yn eiddo i neu wedi’i cefnogi gan gronfeydd cyfyngedig, tra bod rhai o’r rhai mwyaf wedi’i lleoli mewn hafannau treth mewn gwledydd eraill. Mae’r wybodaeth ariannol sy’n perthyn i rhai o’r cwmnïau cadwyn dros elw wedi diflannu o’r golwg bron yn gyfangwbl. Gwneir hyn yn amhosib i gadw cyfrif o ble mae arian cyhoeddus yn mynd.”

“Mae angen edrych ar sut mae’r sector cartrefi gofal wedi’i strwythuro i sicrhau tryloywder dros broffidioldeb a chostau, ac i fynd i’r afael â’r breuder yn y sector ble bo angen. Bydd cynghorau yn parhau i alw ar Lywodraeth Cymru am fwy o gyllid cynaliadwy ar gyfer gofal cymdeithasol, i gwrdd â galw cynyddol am wasanaethau ac i sicrhau bod y gweithlu yn cael eu talu yn decach, gan weithio gyda’r holl bartneriaid i ddarparu’r gorau ar gyfer trigolion yn ein gofal.”

-DIWEDD-

“Rydyn ni’n falch dros ben bod Llywodraeth Cymru wedi llwyddo i ganfod ffordd ymlaen i roi’r gydnabyddiaeth yma i’r holl weithwyr sy’n gweithio mewn cartrefi gofal am eu rhan allweddol, a bod Llywodraeth Cymru yn parhau i weithio â Llywodraeth y DU a CThEM i geisio sicrhau bod pob ceiniog o’r taliad yn cyrraedd pocedi pobl.

“Dros y misoedd diwethaf, mae staff mewn cartrefi gofal wedi dangos ymroddiad o’r radd flaenaf i weithio gyda’i gilydd fel tîm i roi’r gofal gorau posib i’r rheiny sydd fwyaf ei angen. Yn ogystal â gweithwyr gofal personol, mae’n gwbl gywir y bydd y taliad ychwanegol hefyd yn cael ei estyn i holl weithwyr cartrefi gofal, yn ogysal a chynorthwywyr personol a gweithwyr gofal cartref. Mewn cyfnod mor anodd, ac o dan amodau heriol tu hwnt, mae nhw’n gwneud popeth o fewn eu gallu i lapio blanced gysur o gefnogaeth a diogelwch ogwmpas y rhai mwyaf bregus yn ein cymdeithas. Bydd eu rôl yn parhau i fod yn hollbwysig wrth i’r ymdrechion barhau i ymateb i’r feirws.”

-DIWEDD-

NODIADAU I OLYGYDDION: Gweler fwy o wybodaeth yma am gyhoeddiad y Prif Weinidog am estyn y taliad ychwanegol:  https://llyw.cymru/staff-mewn-cartrefi-gofal-i-gael-ps500-yn-ychwanegol