Mae Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru (CLlLC) yn rhybuddio na fydd gofal cymdeithasol yng Nghymru yn gynaliadwy heb sicrwydd cyllid hirdymor, gweithlu sy’n cael ei werthfawrogi’n briodol, a newid pendant tuag at atal a chymorth cynnar.
Gan weithio gydag ADSS Cymru a Solace Wales, mae CLlLC wedi nodi gweledigaeth wedi’i hadnewyddu ar gyfer gofal cymdeithasol, gan ddadlau bod y system bresennol o dan bwysau anghynaliadwy ac yn gorfod esblygu i ateb y galw cynyddol.
Mae mwy na 81,000 o bobl yn derbyn gofal a chymorth ar hyn o bryd, gyda chynghorau’n cynnal dros 126,000 o asesiadau bob blwyddyn. Mae tua 80% o bobl yn graddio eu gofal fel da neu ardderchog, ond mae cynghorau’n rhybuddio bod hyn yn dod yn anoddach i’w gynnal.
Mae cynghorau’n dweud bod gofal cymdeithasol yn wasanaeth cyhoeddus hanfodol sy’n helpu pobl i fyw’n annibynnol, yn amddiffyn y rhai mwyaf agored i niwed, ac yn cefnogi plant, teuluoedd ac oedolion ym mhob cymuned. Fodd bynnag, mae galw cynyddol, prinder gweithlu a phwysau ariannol yn gwneud hyn yn fwyfwy anodd i’w gynnal.
Mae’r weledigaeth yn galw am symud i ffwrdd o ymatebion sy’n cael eu gyrru gan argyfwng tuag at gymorth cynharach a chefnogaeth gymunedol gryfach. Mae cynghorau’n dadlau y dylai gwasanaethau barhau i fod wedi’u gwreiddio mewn llywodraeth leol, lle gellir eu siapio o amgylch anghenion pobl leol.
Mae hefyd yn tynnu sylw at yr angen i fuddsoddi’n gynharach mewn cefnogaeth i blant a theuluoedd a gwneud gwell defnydd o offer digidol i helpu pobl i aros yn annibynnol a lleihau’r pwysau ar wasanaethau.
Mae cynghorau’n galw am weithredu ar unwaith i fynd i’r afael â phwysau’r costau a’r gweithlu, ochr yn ochr â sgwrs genedlaethol ehangach am sut mae gofal cymdeithasol yn cael ei ariannu yn y tymor hir.
Dywedodd y Cynghorydd Jane Gebbie, llefarydd CLlLC dros Gofal Cymdeithasol:
“Dyma’r realiti y mae pobl sy’n gweithio ym maes gofal cymdeithasol yn ei weld bob dydd. Mae gwasanaethau’n gwneud popeth y gallant i gefnogi pobl, ond mae’r pwysau’n ddi-baid.
“Ni allwn barhau i ofyn mwy gan system sydd eisoes wedi’i hymestyn yn rhy bell. Os ydym eisiau system sy’n gweithio i bobl, mae’n rhaid i ni fuddsoddi’n gynt, gan helpu teuluoedd cyn i bethau gyrraedd pwynt argyfwng a chefnogi pobl i aros yn annibynnol am gyfnod hirach.
“Mae hynny’n well i bobl ac yn gwneud gwell defnydd o arian cyhoeddus. Ond ni fydd y newid hwnnw’n digwydd heb gyllid priodol, hirdymor, a gweithlu sy’n teimlo ei fod yn cael ei werthfawrogi a’i gefnogi.
“Mae’r weledigaeth hon wedi’i hadnewyddu yn ymwneud â bod yn onest am yr heriau rydyn ni’n eu hwynebu, ond hefyd yn hyderus am yr atebion. Mae gofal cymdeithasol yng Nghymru yn parhau i ddarparu bob dydd i bobl a chymunedau, ond mae’r system o dan bwysau anghynaliadwy.”
Dywedodd Claire Marchant, Cadeirydd ADSS Cymru:
“Mae’r weledigaeth hon yn adlewyrchu’r hyn y mae cyfarwyddwyr gwasanaethau cymdeithasol yn ei weld bob dydd – gweithlu ymroddedig sy’n darparu gofal o ansawdd uchel mewn amgylchiadau anhygoel o heriol. Rydym yn gwybod beth sy’n gweithio: cymorth cynnar, partneriaethau lleol cryf a gwasanaethau wedi’u cynllunio o amgylch pobl yn hytrach na systemau.
“Ond nid yw uchelgais ar ei ben ei hun yn ddigon. Heb gyllid cynaliadwy, buddsoddiad yn y gweithlu ac ymrwymiad gwirioneddol ar draws y system i atal, byddwn yn parhau i fod wedi’n dal mewn ymateb i argyfwng. Mae’r weledigaeth hon yn nodi cyfeiriad teithio a rennir, ac mae ADSS Cymru yn edrych ymlaen at weithio gyda CLlLC, Llywodraeth Cymru a phartneriaid i gyflawni newid ystyrlon i bobl ledled Cymru.”
Gweledigaeth ar gyfer Gofal Cymdeithasol yng Nghymru