Cenedlaethau'r Dyfodol a Gwella

Dyletswyddau Gwella a Llesiant: Arweiniad ac Amserlen

Mae Llywodraeth Cymru a Chomisiynydd Cenedlaethau’r Dyfodol wedi ei gwneud yn glir na ddylai dyletswyddau i osod ac adrodd ar amcanion llesiant (o dan Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015) gael eu trin fel amcanion sydd ar wahân i unrhyw amcanion sy’n arwain a llywio gweithredoedd a phenderfyniadau sefydliadau. Yn ychwanegol, maent wedi nodi hefyd y dylai prosesau cynllunio ac adrodd fod yn gyson ac integredig. Fel y mae Mesur Llywodraeth Leol (Cymru) 2009 yn datgan, mae angen i Amcanion Gwella adlewyrchu blaenoriaethau strategol allweddol awdurdodau, ac i bob pwrpas, gellir trin amcanion llesiant ac amcanion gwella fel yr un rhai yn union. Felly, trwy integreiddio prosesau ar gyfer gosod yr amcanion allweddol hyn, ac adrodd arnynt, gall awdurdodau gyflawni eu dyletswyddau o dan ddau faes y ddeddfwriaeth.

Mae rhai awdurdodau eisoes wedi nodi y byddant yn cyhoeddi Cynllun Corfforaethol erbyn diwedd mis Mawrth 2017 sy’n cynnwys eu hamcanion llesiant, cyflawni eu dyletswyddau llesiant yn effeithiol a dyletswyddau’r Mesur i gyhoeddi Cynllun Gwella ac amcanion (gan fod modd cyhoeddi Cynllun Gwella yn gynnar o dan y Mesur). Wedyn, efallai yr hoffai Awdurdodau ailystyried eu hamcanion lles yn dilyn etholiadau’r llywodraeth leol, yn unol â Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol 2015 (gweler A9 (5) a (6) ‘(5) Gall corff cyhoeddus adolygu a diwygio ei amcanion llesiant ar unrhyw adeg…Pan fydd corff cyhoeddus yn ailedrych ar ei amcanion llesiant…rhaid iddo eu cyhoeddi cyn gynted ag y bo’n rhesymol ymarferol..’.

Nid yw Deddf Llesiant a Chenedlaethau’r Dyfodol wedi’i bwriadu i gyflwyno ffocws ar broses sy’n seiliedig ar gydymffurfio. Mae’r Ddeddf yn rhoi’r grym i Archwilydd Cyffredinol Cymru archwilio i ba raddau y mae awdurdodau wedi gweithredu yn unol â’r egwyddor datblygu cynaliadwy (5 ffordd o weithio) wrth osod amcanion llesiant, a gweithio tuag atynt.  Nid oes unrhyw beth yn y Ddeddf sy’n ei gwneud yn ofynnol i’r Archwilydd Cyffredinol archwilio cynlluniau. Gallai hyn olygu cyffyrddiad ysgafn o ran unrhyw archwiliad o ddogfennau cyhoeddedig, ond bydd angen archwiliadau manylach o drefniadau sylfaenol a’r 5 ffordd o weithio. Yn y blynyddoedd diwethaf, mae Swyddfa Archwilio Cymru wedi lleihau’r ffocws ar broses o dan y Mesur i ardystiad sylfaenol yn hytrach nag archwiliad cynhwysfawr o gyhoeddiadau awdurdodau.

Amserlen

  • Erbyn 31 Mawrth 2017 – rhaid i Gynghorau gyhoeddi Amcanion a Datganiadau Llesiant  

Gweler A9 (2)(a) Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol 2015

"Rhaid gosod a chyhoeddi amcanion llesiant corff cyhoeddus…erbyn dechrau’r flwyddyn ariannol yn dilyn dechrau’r adran hon fan bellaf"

ac fel y dywedwyd yn yr Arweiniad (Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol 2: Para 10)

"Bydd y set gyntaf o amcanion llesiant yn cael eu cytuno a’u cyhoeddi erbyn 31 Mawrth 2017 fan bellaf."

Mae rhai awdurdodau wedi nodi y byddent yn dymuno ailystyried amcanion llesiant gyda chynghorau sydd newydd gael eu hethol yn dilyn etholiadau llywodraeth leol, y darperir ar eu cyfer gan Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol. Gweler S9 (5) and (6)

(5) "Gall corff cyhoeddus adolygu a diwygio ei amcanion llesiant ar unrhyw adeg… Pan fydd corff cyhoeddus yn ailedrych ar ei amcanion llesiant…rhaid iddo eu cyhoeddi cyn gynted ag y bo’n rhesymol ymarferol..."

Ni fyddai Cyngor a ohiriodd gyhoeddi ei set gyntaf o amcanion llesiant am gryn dipyn o amser ar ôl etholiadau llywodraeth leol pan luniodd ei gynllun corfforaethol yn cydymffurfio â gofynion y Ddeddf.

  • 4 Mai 2017 – etholiadau awdurdodau lleol
  • Ôl-Etholiadau 2017 – Mae cynghorau’n cyhoeddi Cynllun Corfforaethol 2017-18 (gan gynnwys amcanion gwella/amcanion llesiant diwygiedig)

Er bod rhai cynghorau yn bwriadu cwblhau hyn erbyn 31 Mawrth, gallai cynghorau eraill gyhoeddi Cynllun Corfforaethol, gan gynnwys amcanion llesiant yn dilyn yr etholiadau pan fyddant wedi cael eu hystyried, eu diwygio (os bydd angen – gweler uchod) a’u mabwysiadu’n briodol gan gynghorau newydd (e.e. erbyn diwedd Awst 2017). Byddai hyn yn cyflawni’r ddyletswydd o dan y Mesur (Adran 15 (6) a (7) i gyhoeddi cynllun ‘gwella’

"cyn gynted ag y bo’n rhesymol ymarferol ar ôl dechrau’r flwyddyn ariannol y mae’n rhaid i’r cynllun ymwneud â hi."

Rhagwelir y byddai un set o amcanion yn cael ei llunio i gyflawni’r dyletswyddau ar wahân ar y cyd i lunio amcanion llesiant ac amcanion gwella.

  • Erbyn 31 Hydref 2017 – rhaid i Gynghorau gyhoeddi eu Hasesiad Perfformiad ‘wrth edrych yn ôl’ 2016-17 (Gweler Adran 15 (3)(a) Mesur LlC 2009)
  • Erbyn 30 Mehefin 2018 – Cynghorau’n cyhoeddi Cynllun Corfforaethol 2018-19

Mae hyn yn ymarfer arferol (o ran cyflawni dyletswyddau’r Mesur i lunio amcanion gwella a chynllun) a’r pwyslais yn Neddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol yw y dylid cael ymagwedd integredig at gynllunio corfforaethol ble mae’r lleoliad, wrth gymryd camau i fodloni amcanion llesiant, a’u hadolygu, yn cyflawni gofynion y Mesur hefyd. Rhaid i Gynghorau osod amcanion gwella bob blwyddyn ariannol (Adran 3 y Mesur), felly gan dybio bod cynghorau’n llunio un set o amcanion, byddai’r broses hon yn ymgorffori adolygu a diwygio unrhyw amcanion llesiant (yn unol ag Adran 9 (5) a (6) Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol 2015).

  • Erbyn 31 Hydref 2018 – dylai Cynghorau gyhoeddi eu Hadroddiad Blynyddol a’u Hasesiad Perfformiad cyntaf ar Lesiant 2017-18 (gallai/dylai hwn fod yn adroddiad integredig)

Mae gan Gynghorau ddyletswyddau ar wahân i lunio asesiad perfformiad blynyddol (Adran 15(3) o’r Mesur) ac adroddiad blynyddol ar lesiant (Atodlen 1, 1(2). Gellid/dylid cyflawni’r dyletswyddau hyn trwy gyhoeddi un adroddiad.

Mae’r amserlenni ar gyfer Adrodd yn Flynyddol ar Lesiant wedi achosi dryswch, gan fod Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol 2015 yn datgan bod

‘…rhaid eu cyhoeddi cyn gynted ag y bo’n rhesymol ymarferol ar ôl diwedd y flwyddyn ariannol y mae’r adroddiad yn ymwneud â hi’ (Atodlen 1, 1(2)).

Fodd bynnag, mae’r arweiniad yn datgan

"Rhaid cyhoeddi Adroddiadau Blynyddol cyn gynted ag y bo modd, ond erbyn 31 Mawrth fan bellaf." (Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol 2: Para 25)

O’i egluro, dylid dehongli hyn fel

"cyn gynted ag y bo’n rhesymol ymarferol ar ôl diwedd y flwyddyn ariannol, ond erbyn 31 Mawrth y flwyddyn ganlynol fan bellaf."


Dolenni: Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015 / Mesur Llywodraeth Leol (Cymru) 2009


Mae rhagor o gwybodaeth gan: Daniel Hurford

  About

Mae Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru (WLGA) yn cynrychioli buddiannau byd llywodraeth leol ac yn hyrwyddo democratiaeth leol yng Nghymru.

  Cysylltwch â ni
   Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru

Tŷ Llywodraeth Leol
Rhodfa Drake
Caerdydd, CF10 4LG

Ffôn : 029 2046 8600
E-bost : enquiry@wlga.gov.uk
Oriau busnes : Llun - Iau 8:30 - 5:00, Gwen - 08:30 - 16:30