Setliad Llywodraeth Leol – Ymosod Cyson ar llywodraeth leol yn parhau, meddai WLGA

Dydd Mawrth, 10 Hydref 2017

Mae’r setliad llywodraeth leol a gyhoeddwyd gan Llywodraeth Cymru yn parhau cyfnod o wyth mlynedd o ostyngiad mewn termau real i gyllid llywodraeth leol.

Yng nghyd-destun llymder parhaus a maith, bydd cynghorau yn gweld y setliad yn hynod o anodd ac yn heriol ar gyfer cefnogi gwasanaethau hanfodol sydd yn cyfrannu i addysg, iechyd a llesiant ein cymunedau. Mae arweinwyr ar draws Cymru wedi bod yn gwthio ar gyfer cydraddoldeb mewn cyllid, gan hefyd geisio yn benodol am fuddsoddiad newydd mewn ystod o wasanaethau, megis datblygu economaidd, iechyd yr amgylchedd a thrafnidiaeth, sydd wedi derbyn toriadau llym.

Nid yw’r prif ostyngiad o 0.5% yn cydnabod y darlun ehangach; gyda chyfanswm o £212m o bwysedd gwasanaethau yn 2018-19 yn unig, bydd yn rhaid i’r sector ganfod arbedion o bron i 4.5% o gyllidebau net yn ystod y flwyddyn ariannol nesaf. Daw hyn ar ben toriadau o dros £1bn sydd wedi cael eu gwneud hyd yma a’r 25,000 o swyddi sydd wedi cael eu colli ar draws y sector. Tra bod y gostyngiad yma o fewn yr amrediad a ddisgwyliwyd gan WLGA, mae llywodraeth leol yn parhau i ysgwyddo’r baich trymaf oherwydd llymder.

 

Yn ymateb i’r setliad drafft, dywedodd y Cynghorydd Debbie Wilcox (Casnewydd), Arweinydd WLGA:

“Rwyf wedi cymryd y cyfle i fynegi fy rhwystredigaeth gydag agenda llymder Llywodraeth DU ar nifer o achlysuron; yn amlwg, dyw’r agenda hwnnw ddim yn gweithio. Mae’r amryw o ofynion ar gyllid Llywodraeth Cymru eu hunain yn rhoi dewisiadau anodd i’r Ysgrifennydd Cabinet, a dylen ni gydnabod ei ymdrechion i geisio amddiffyn gwasanaethau lleol. Y broblem i llywodraeth leol yw yr ymosod cyson ar wasanaethau lleol. Mae gwasanaethau yn cael eu gwasgu hyd yr eithaf ac mae’r cyhoedd yn iawn i deimlo’n fwyfwy rhwystredig wrth dalu mwy o dreth cyngor ac eto’n gweld gwasanaethau cymunedol allweddol yn cael eu torri neu yn cau.”

“Mae’r holl sefyllfa yn anghynaladwy. Ni ellir disgwyl i awdurdodau lleol barhau i wneud toriadau mor ddwfn a pharhau i ddarparu’r un ehangder a safon o wasanaeth; yn syml, bydd yn rhaid i rywbeth ddioddef.”

 

Dywedodd y Cynghorydd Anthony Hunt (Torfaen) Llefarydd WLGA dros Gyllid ac Adnoddau:

“Rydyn ni wedi gweithio’n dda gyda’r Ysgrifennydd Cabinet a hoffwn ddiolch iddo am y ffordd y mae wedi mynd ati i lunio’r setliad eleni. Fodd bynnag, bydd yn rhaid i llywodraeth leol i gyd ganfod toriadau ac arbedion effeithlonrwydd o tua 4.5% o gyllidebau net.”

“Rydyn ni hefyd angen mwy o dryloywder o ran y ffigyrau yn y cyhoeddiad yma; bydd y rhai sydd yn darparu ac yn derbyn gwasanaethau addysg a gwasanaethau cymdeithasol yn disgwyl dyraniadau ychwanegol o £62m a £42m. Fodd bynnag, mae hwn yn dal yn setliad anodd dros ben - does dim adnodd ychwanegol i’w hamddiffyn nhw neu esboniad rhesymol o ble y mae’r ffigyrau yma wedi dod. Yn syml, mae’r cyllid wedi gostwng 0.5% neu £20m ar ben y toriadau a’r arbedion sydd eisoes wedi cael eu gwneud dros y blynyddoedd diwethaf.”

 

Dywedodd y Cynghorydd Emlyn Dole (Sir Gaerfyrddin), Arweinydd Grŵp Plaid Cymru WLGA:

“Mae cynghorau Cymru yn parhau i wynebu pwysedd ariannol difrifol o dros £200 miliwn dros y flwyddyn ariannol nesaf yn unig o ganlyniad i ffactorau demograffeg a phwysedd o ran gweithlu.”

“Rwy’n galw ar Lywodraeth DU i ddefnyddio cyhoeddiad y Gyllideb ym mis Tachwedd i ariannu’n llawn unrhyw ymlacio ar y cap ar gyflogau yn y sector gyhoeddus. Mae pob cynnydd o 1% mewn cyflog yn costio tua £100m i’r sector gyhoeddus, gyda £35m o’r swm hynny yn berthnasol i gynghorau. Mae ein gweithlu yn haeddu mwy o gyflog. Yn y cyd-destun yma, dylai cyllid llywodraeth leol fod yn llawer mwy hyblyg ac mae trosglwyddo bron i £100m mewn grantiau i’r setliad yn gam i’r cyfeiriad cywir. Byddwn yn galw ar Weinidogion i feddwl am hyblygrwydd cyllid eraill ar gyfer y £700m mewn grantiau sydd yn rhoi baich gweinyddol ychwanegol ar wasanaethau cyhoeddus.”

 

Dywedodd y Cynghorydd Hugh Evans (Sir Ddinbych), Arweinydd Grŵp Annibynnol WLGA:

 “Mae’r fformiwla cyllid yn darparu gwahaniaethau mewn cynnydd a lleihad ar draws y 22 awdurdod lleol; mae’n iawn bod Llywodraeth Cymru wedi darparu mecanwaith llawr cyllido a rwy’n gobeithio y bydd yn parhau mewn blynyddoedd i ddod. Rydyn ni’n dal angen gwneud yn siŵr bod y system yn cymryd i gyfrif anghenion ychwanegol wrth ddarparu gwasanaethau mewn cymunedau gydag anghenion amrywiol ac yn enwedig y costau ychwanegol o ddarparu gwasanaethau mewn cymunedau gwledig sy’n cael eu tan-gyllido yn sylweddol.”

“Does dim cynsail i’r gostyngiadau cyllid y mae llywodraeth leol wedi eu gweld dros y blynyddoedd diweddar a rwy’n drist i nodi bod y setliad hwn yn parhau yn yr un modd. Er fy mod yn croesawu’r ffaith bod ffigwr dangosol wedi cael ei roi ar gyfer 2019-20 ac ein bod ni gyda dyraniadau cyfalaf dros dair mlynedd, all hynny ddim osgoi’r ffaith bod llymder yn parhau dros y cyfnod yma. Mae gwasanaethau lleol angen ymagwedd llawer mwy hir dymor i gynllunio ariannol a byddwn yn gweithio gyda Llywodraeth Cymru i gyflawni hyn wedi Cyllideb yr Hydref Llywodraeth y DU.”

 

Dywedodd y Cynghorydd Peter Fox (Sir Fynwy), Arweinydd Grŵp y Ceidwadwyr WLGA:

“Dylai bod gwasanaethau cymdeithasol ac addysg yn cael eu cyllido ar dermau sy’n gyfartal â iechyd sy’n golygu darparu’r £160m sydd angen ar y ddau wasanaeth er mwyn aros yn yr unfan flwyddyn nesaf. Mae hefyd ystod o wasanaethau ataliol o fewn cynghorau na fydd yn goroesi os nad ydi Llywodraeth Cymru yn meddwl o ddifri am sut y mae’n dyrannu arian ar draws yr holl wasanaethau cyhoeddus. Dyw clustnodi cyfrannau bach o arian yn y setliad ar gyfer y gwasanaethau hynny ddim yn gweithio, gan y bydd gwasanaethau eraill yn dioddef.”

“Pan fydd y Canghellor yn cyhoeddi ei Gyllideb Hydref, cawn ddarlun fwy clir o ddyraniadau Llywodraeth Cymru ar gyfer blynyddoedd i ddod. Mae arbenigwyr o Wasanaethau Cyhoeddus Cymru 2025 eisoes wedi amcangyfrif y gall fod £300m ychwanegol hyd at 2021-22, a dylai hynny fod yn sail ar gyfer parhau i fuddsoddi mewn gwasanaethau cyhoeddus lleol.”

 

Diwedd

Am ragor o wybodaeth, cysylltwch â:

Jon Rae: 029 2046 8620

  About

Mae Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru (WLGA) yn cynrychioli buddiannau byd llywodraeth leol ac yn hyrwyddo democratiaeth leol yng Nghymru.

  Cysylltwch â ni
   Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru

Tŷ Llywodraeth Leol
Rhodfa Drake
Caerdydd, CF10 4LG

Ffôn : 029 2046 8600
E-bost : enquiry@wlga.gov.uk
Oriau busnes : Llun - Iau 8:30 - 5:00, Gwen - 08:30 - 16:30