Mae’r Bil, a estynnwyd i gwmpasu Cymru ym mis Mawrth 2025, yn cynnwys darpariaethau sy’n ymwneud â Phlant nad ydynt yn yr Ysgol, cyflogaeth plant, ac agweddau ar ddeddfwriaeth gofal cymdeithasol.

Mae’r mesurau ar Blant nad ydynt yn yr Ysgol yn cyflwyno darpariaethau diogelu ychwanegol i gefnogi awdurdodau lleol i sicrhau bod plant sy’n cael eu haddysgu gartref yn derbyn addysg addas, ochr yn ochr â gwiriadau manylach lle mae plant yn destun mesurau amddiffyn plant, neu wedi bod o fewn y pum mlynedd diwethaf.

Mae cynghorau Cymru wedi codi pryderon yn gyson ynglŷn â’r ffordd orau o gefnogi plant nad ydynt yn yr ysgol, yn enwedig lle mae problemau diogelu yn codi.

Mae CLlLC wedi croesawu’r darpariaethau hyn yn flaenorol fel cam tuag at ddarparu mwy o eglurder a chysondeb i awdurdodau lleol wrth gyflawni eu cyfrifoldebau statudol.

Dywedodd y Cynghorydd Lis Burnett, Llefarydd CLlLC dros Addysg:

“Mae cynghorau wedi bod yn glir ers peth amser ynghylch yr heriau y maent yn eu hwynebu wrth gefnogi plant nad ydynt yn yr ysgol, yn enwedig lle mae pryderon diogelu. Mae’r darpariaethau hyn yn rhoi mwy o eglurder i awdurdodau lleol wrth gyflawni’r gwaith hwn ac yn helpu i gryfhau’r trefniadau diogelu presennol.

“Mae’n bwysig bod y mesurau hyn yn cael eu gweithredu mewn ffordd sy’n gymesur ac yn ymarferol ar lefel leol, a bod gan gynghorau y gallu a’r gefnogaeth sydd eu hangen i’w cyflawni’n effeithiol.

“Bydd CLlLC yn parhau i ymgysylltu â Llywodraeth Cymru a phartneriaid wrth i’r Bil gael ei ystyried gan y Senedd ac, yn amodol ar gymeradwyaeth, wrth i’r darpariaethau gael eu rhoi ar waith.”

Disgwylir y bydd gwariant Llywodraeth y DU ar addysg a phobl ifanc ag anghenion addysgol arbennig ac anableddau yn Lloegr yn arwain at gyllid canlyniadol Barnett i Gymru, nad yw wedi’i gadarnhau eto.

Mae cynghorau’n rhybuddio y bydd cymunedau, heb gyllid teg a pharhaus, yn parhau i deimlo’r effaith drwy wasanaethau dan bwysau a llai o gefnogaeth i atal problemau cyn iddynt waethygu.

Un o’r pwysau mwyaf acíwt a amlygwyd gan gynghorau yw addysg. Mae tua thraean o holl wariant cynghorau yng Nghymru yn mynd ar ysgolion, gyda chostau Anghenion Dysgu Ychwanegol (ADY) yn cynyddu’n sylweddol. Mae gwariant ADY yn cyfrif am fwy na chwarter holl bwysau cyllidebau ysgolion, gyda mwy na 70 y cant o wariant ADY yn mynd yn uniongyrchol i gefnogi dysgwyr. Mae cynghorau’n dweud bod cymhlethdod cynyddol anghenion, ochr yn ochr â chostau trafnidiaeth dysgwyr a chostau’r gweithlu, yn creu straen ariannol anghynaladwy.

Mae cynghorau wedi adrodd gorwariant o £69 miliwn mewn gofal cymdeithasol yn ystod y flwyddyn, oherwydd cynnydd yn y galw ac achosion yn dod yn fwy cymhleth, gyda mwy na 81,000 o bobl yn dibynnu ar ofal a chymorth parhaus.

Mae pryderon hefyd wedi’u codi am ddyfodol buddsoddiad economaidd lleol. Cefnogodd Cronfa Ffyniant a Rennir y DU, a ddisodlodd gyllid yr UE, brosiectau a ddarperir yn lleol i greu swyddi a chryfhau cymunedau. Daw ei holynydd, y Gronfa Twf Lleol, â dyraniad cyffredinol sydd wedi’i leihau’n sylweddol. Mae cynghorau’n dweud y gallai hyn gyfyngu ar gefnogaeth i raglenni seiliedig ar le sy’n helpu busnesau i dyfu a phobl i mewn i waith.

Dywedodd y Cynghorydd Anthony Hunt, Llefarydd CLlLC dros Gyllid:

“Mae Datganiad y Gwanwyn yn cyflwyno cyfle. Os daw cyllid ychwanegol i Gymru, rhaid iddo gyrraedd y gwasanaethau rheng flaen y mae pobl yn dibynnu arnynt bob dydd, yn enwedig ym maes addysg a phobl ifanc ag anghenion dysgu ychwanegol.

“Mae cynghorau’n wynebu pwysau eithriadol ar draws y bwrdd, ond nid oes yr un mor ddifrifol ag mewn gofal cymdeithasol ac addysg. Nid yw’r rhain yn wasanaethau dewisol; maent yn linellau bywyd i deuluoedd a thrigolion sy’n agored i niwed.

“Rydym yn cynnig partneriaeth wirioneddol i Lywodraeth nesaf Cymru. Gwrandawodd Llywodraeth bresennol Cymru ar bryderon llywodraeth leol yn setliad y llynedd. Fy ngobaith yw y byddant yn gwneud yr un peth yma.

“Gyda chyllid teg, amlflwyddyn a ffocws ar y cyd ar atal, gall cynghorau symud y tu hwnt i reoli argyfwng i fuddsoddi mewn gwytnwch, twf a chanlyniadau gwell i bobl ledled Cymru.”